Spelling is wel degelijk taal

Door Marc van Oostendorp


Tot de rituelen van de decembermaand hoort dat er een taalkundige opstaat die erop wijst dat ‘spelling geen taal is’; en dat je van taalkundigen dus echt niet hoeft te verwachten dat ze weinig fouten maken bij het groot dictee.

Gisteren was het aan de beurt aan Felix van de Laar. In een mooi stukje in NRC Handelsblad van gisterenavond roept hij op om ‘met de taal te doen waar die voor bedoeld is: (…) er in vrijheid mee spelen, erom lachen en erin dichten en zingen’. Daar kan een mens het alleen maar mee eens zijn. Maar een paar zinnen eerder verkondigt hij nog dat ‘de hele gedachtengang dat spelling taal zou zijn en dat je eenvoudig zou kunnen toetsen of iemand het Nederlands goed beheerst, berust op het misverstand dat taal – anders dan techniek, muziek, kleding – in principe onveranderlijk is en dat in grote lijnen ook moet zijn.’

Daar wringt iets.
Die hele bewering dat spelling géén taal is, past eigenlijk helemaal niet in Van de Laars betoog. De redenering loopt juist beter zónder die bewering. Wat heeft de gedachte dat spelling taal is, te maken met het misverstand dat taal onveranderlijk is? Als we erkennen dat taal verandert, begrijpen we dan ineens dat spelling eigenlijk géén taal is? En als we met taal spelen en lachen en zingen, maar taal is niet hetzelfde als spelling, zou je nog steeds kunnen zeggen dat je met die spelling dus geen grapjes of muziek moet maken.

Er zijn volgens mij zelfs legio mensen die dat vinden: dat de taal weliswaar vrij is, maar dat voor spelling echt regels nodig zijn. Lees de interviews op het weblog van Milfje Meulskens er maar op na: de ene na de andere taalkundige die beweert dat je voor de spelling echt regels nodig hebt. Juist omdat spelling niet hetzelfde is als taal.

Het is dus niet alsof Van de Laar voelde dat hij ook nog even moest zeggen dat spelling geen taal is, ook al klopt dat niet met wat hij verder vindt.

Het lijkt mij eerlijk gezegd, het teken van een raar dogma waar taalkundigen inmiddels vanaf moeten. Natuurlijk zijn er allerlei talen zonder spelling, natuurlijk kon de mens spreken voor hij schrijven kon, natuurlijk leert ieder kind de woorden nog uitspreken voor het een pen kan vasthouden. Maar uit allerlei onderzoek blijkt dat letters in ons hoofd toch wel heel nauw verbonden zijn aan klanken, en dat je om spelling en spellingfouten te begrijpen allerlei taalkundige kennis nodig hebt.

Het is veel te simpel om te zeggen dat spelling alleen maar een soort notatiemiddel is voor ‘de echte taal’. Als spelling geen taal ‘is’, dan ‘zijn’ woorden ook geen taal, en uitspraak en zinsbouw ook niet. Taal ‘is’ een knoedel van allerlei zaken, en als spelling al niet in die knoedel zit, dan hangt het wel heel dicht tegen die knoedel aan.

En juist omdat spelling taal zo dicht tegen de rest van de taal aan zit, zou je haar inderdaad vrij moeten laten, zoals Van de Laar beweert. Al die andere aspecten worden ook niet zo angstvallig beregeld, we kunnen de spelling best loslaten, want spelling is prachtig, spelling is namelijk taal.