Weet je stad

Door Marc van Oostendorp


Wie de laatste dagen in Amsterdam is geweest heeft ze vast al gezien: de affiches met de nieuwe slogan van de lokale omroep AT5, Weet je stad.

Erboven staat steeds een volledige, onberispelijke zin (‘Weet dat elke Amsterdammer het beter weet’ bijvoorbeeld), maar de slogan zelf knarst en dat is vast zo door de makers bedoeld. Dat knarsen zorgt er in deze tijden bijvoorbeeld voor dat er over je gepraat wordt op de sociale media.

De taalgevoelige taalkundige Aleid van de Vooren schreef bijvoorbeeld op haar Facebook-pagina dat ze het maar een vreemde constructie vond. “Wel grappig, want je kunt wel iets weten, maar dus niet de stad weten’“, observeerde ze; en dat ze er maar één ander voorbeeld van kon bedenken:
een regel uit het beroemde gedicht ‘De achttien dooden’ van Jan Campert, ‘Wel kleiner nog is het stuk grond, dat ik nu nog niet weet’. Maar “in een goed gedicht stoort het dan weer niet”.

Hoe zit dat? Wat knarst er precies aan weet je stad? En waarom kun je dan wel zeggen iets weten of zelfs ik weet nog wel een (leuke) stad?

Het heeft iets te maken met het verschil tussen kennen en weten. Wanneer je googlet, zie je dat dit verschil buitenlanders (vooral Engelstaligen) meer interesseert dan moedertaalsprekers: in het Engels is er slechts een werkwoord voor, to know, en het betekenisverschil is subtiel. Het komt ongeveer op het volgende neer. Je weet enkelvoudige feiten: dat de aarde plat is, hoe laat het is, waarom een omroep het nodig vindt om reclame te maken voor zichzelf. De dingen die je kent zijn doorgaans complexer, en die kennis misschien ook wel: als je de stad kent, weet je verscheidene zaken over die stad (volgens het woordenboek ‘weet je hoe de stad is’).

Vandaar dat het raar is om de stad te weten, of je moeder te weten. Met een onbepaald lidwoord lukt het meestal wel, zoals in het voorbeeld met een leuke stad: je zegt dan zoveel als ik weet waar een leuke stad is en meer hoef je over die stad dan ook niet te weten.

Ook met een bepaald lidwoord kan het, als het gewetene maar enkelvoudig genoeg is. Je kunt bijvoorbeeld de oplossing van het wereldraadsel weten,  want dat is natuurlijk iets heel eenvoudigs. Ideeën zijn kennelijk alweer complexer, want je kunt niet zeggen ik weet jouw idee voor een reclamecampagne; die zin wordt wel iets beter door er al aan toe te voegen.  Wanneer iemand het plekje grond weet waar hij begraven gaat worden, weet hij er weer maar één ding over: waar het is.

Je kunt in een stad ook de weg weten, waarschijnlijk omdat dat ook een relatief simpel, ééndimensionaal (of, komaan, tweedimensionaal) object is. Om dezelfde reden is ik weet de stad waar jij geboren bent ook niet zo heel raar, maar weet je stad suggereert dat er over die stad maar één ding te weten is. Waarom zou je voor zoiets simpels naar AT5 kijken?