Uitspraaktips van de deskundige

Door Marc van Oostendorp


Soms kom ik onverhoeds in aanraking met mensen die er verstand van hebben. Zo zou ik deze week een tekstje voorlezen voor een filmpje dat de KB aan het maken is. ‘Heb je weleens een voice over ingesproken?’ vroeg de regisseur die de rest van de week bezig was geweest met het filmen van straatprijzen voor de Postcodeloterij.

Dat had ik niet, dus hij gaf me tips. Ik geef ze nu maar even door voor wanneer u zelf eens wat moet inspreken, of überhaupt goed spreekt.

De eerste:
spreek uw slot-n’en uit. Eerlijk gezegd was ik bij deze eerste tip nog zo brutaal om de regisseur tegen te spreken. Ik heb geloof ik al op de basisschool geleerd dat je juist niet al die slot-n’en moet zeggen. “Maar omdat het hier over taal gaat!” zei hij. Maar uiteindelijk liet hij me die n‘en toch weglaten, toen ik hem liet horen hoe raar ik met die dingen zou klinken.

De tweede en de derde waren interessanter, want daar had ik nog nooit van gehoord. De tweede was: je moet voorop je stoel gaan zitten. Ik denk niet dat het echt je uitspraak (de manier waarop je klinkers en medeklinkers uitspreekt) beïnvloedt, maar mensen kunnen aan je stem van alles horen – ook hoe je zit, of in ieder geval, hoe energiek je zit. Hoe ze dat precies doen, is een fascinerende vraag, maar ik kan er hier vanochtend weinig onderzoek naar vinden. (Ik vond wel bijvoorbeeld dit artikel uit 1995 over de manier waarop je lichaamshouding je adem beïnvloedt en en dit fascinerende artikel uit 2007 over hoe mensen precies praten wanneer ze liggen.)

De derde tip was om voor in de mond te praten. Waarom? vroeg ik. Volgens de regisseur wordt de spraak daar duidelijker van. Hier vind ik het zo mogelijk nog moeilijker om relevante literatuur te vinden. Er blijken wel heel veel tips te zijn die gaan over voor in de mond te praten. Hier wordt bijvoorbeeld gezegd dat RP (de Britse uitspraaknorm) zo is, en hier dat je de voorkant van je mond juist moet vermijden als je wil dat je stem ver draagt. Of er naar een van die kwesties onderzoek gedaan is, vraag ik me af.

Ik denk eigenlijk dat die laatste tip van de regisseur er vooral voor bedoeld is om je te laten letten op hoe je praat. Door te denken dat je de voorkant van je mond moet gebruiken, ga je letten op iets wat anders vanzelf gaat: de bewegingen van de spraakorganen. Misschien dat mensen daardoor ook wat beter gaan articuleren. Iets anders kan ik er niet van maken.