Hoe moet het examen Nederlands er dan uitzien?

Utrecht, 3 juni 2013
Persbericht Vereniging Levende Talen

Als vereniging van leraren Nederlands zijn we verheugd dat ons pleidooi voor een ander examen Nederlands nu ook ondersteund wordt door een grote groep van hoogleraren Nederlands.
Onduidelijk blijft echter hoe het examen Nederlands er dan uit zou moeten zien. Wij hebben daar wel ideeën over. Het centraal examen Nederlands zou moeten bestaan uit twee onderdelen. Een beter en vooral valide examen leesvaardigheid en een centraal gecorrigeerd examen schrijfvaardigheid. Het schrappen van het onderdeel samenvatten in het examen per 2015 biedt daarvoor ook ruimte.
Bij de invoering van de Tweede Fase in 1998 is het examen Nederlands gehalveerd. Tot die tijd legden leerlingen naast een examen leesvaardigheid ook een examen schrijfvaardigheid af. Die amputatie van schrijven uit het centraal examen Nederlands en de eenzijdige overheidssturing op cito-examenresultaten hebben ertoe geleid dat op scholen steeds minder aandacht besteed wordt aan schrijven.
Het gaat ons daar bij niet eens zozeer om spelling en grammatica. Als vereniging van leraren Nederlands willen wij natuurlijk op geen enkele manier het belang van verzorgd taalgebruik bagatelliseren, maar spelling is in dezen het probleem niet. Het probleem ligt dieper. Leerlingen zijn steeds minder in staat een complexe gedachtegang helder onder woorden te brengen. Leerlingen van wie het niveau van schrijfvaardigheid onvoldoende is, spellen vaak niet eens zo slecht, maar zijn niet in staat een samenhangende tekst te schrijven. Ze springen van de hak op de tak en formuleren dermate onzorgvuldig dat er soms het tegendeel staat van wat ze bedoelden op te schrijven.
Zoals ook al te lezen stond in het rapport-Meijerink dat de inmiddels tot wettelijk kader verheven referentieniveaus taal presenteerde: “Opname van schrijfvaardigheid in het centraal schriftelijk examen is een teken dat de Nederlandse samenleving belang hecht aan het kunnen schrijven van goede teksten, qua inhoud, vorm en taalgebruik.” Tot nog toe wordt dat belang door politiek en ministerie van OCW echter nog niet gezien
Al sinds 2007 roepen wij als leraren Nederlands het ministerie van OCW en het College voor Examens op om schrijfvaardigheid weer terug te brengen in het centraal examen. De pilots ‘gedocumenteerd schrijven’ die indertijd door het College voor Examens zijn opgestart heeft een examenopdracht schrijfvaardigheid opgeleverd waar zowel deelnemende leerlingen als leraren bijzonder tevreden over waren. Daarnaast lijkt een vorm van centrale correctie door bevoegde en getrainde leraren de beste waarborg voor een voldoende betrouwbare beoordeling.
Vanuit het ministerie van OCW zijn de laatste jaren allerlei investeringen gedaan in onderzoeken en organisaties om de kwaliteit van het taalonderwijs te verbeteren, zonder al te veel rendement. Het zou goed zijn wanneer het ministerie van OCW nu investeert in het primaire proces en een centraal gecorrigeerd examen schrijfvaardigheid mogelijk maakt.