Een taal van kleuren

Door Marc van Oostendorp

Een van mijn favoriete internationale talen is het Solresol, van de negentiende-eeuwse vioolleraar Jean François Sudre. Die taal was gebaseerd op de gedachte dat de bestaande talen teveel verschillende lettergrepen hebben. Sudre ontwierp daarom een taal met slechts zeven lettergrepen: do, re, mi, fa sol, la en ti.

Een groot voordeel van die taal was dat je hem niet alleen kon spreken, maar ook op een trompet spelen, en, wanneer je het kleurenspectrum in zevenen verdeelde, ook bijvoorbeeld via gekleurde vlaggen kon seinen.

Jammer genoeg kent de dichter A.H.J. Dautzenberg het Solresol niet. Hij bracht de afgelopen week een bundel gedichten uit, Na de punt (asterion), die allen bestaan uit afbeeldingen van gekleurde snookerballen. (Hier staat een voorbeeld; hier is Dautzenbergs voorwoord.) Een vraag die zich hierbij voordoet is: hoe gaat Dautzenberg die gedichten voorlezen?

Gelukkig is hem de vraag inmiddels ook gesteld, op het digitaal cultureel magazine De optimist:

De snookergedichten kan hij overigens prima voordragen: Dautzenberg noemt gewoon de kleuren op.

Dat is natuurlijk een wat primitieve manier van doen. Bovendien verliezen de gedichten daarmee ook meteen hun universaliteit: de gemiddelde Oekraïener heeft niet zoveel met de woorden zwart – geel – geel – rood. Hoeveel mooier zouden de gedichten niet worden, hoeveel meer betekenis zouden ze niet krijgen wanneer we ze in Solresol zouden lezen?

Het geniale van Sudres uitvinding was dat voor iemand die Solresol spreekt vrijwel alles een extra betekenis krijgt: het T-shirt dat een meisje op straat draagt, het liedje dat de bouwvakker fluit. En dus ook gekleurde snookerballen.

Daar kan Dautzenberg niet tegenop: de hele wereld een nieuwe betekenis geven dat is nog wel andere koek dan een verzameling gekleurde balletjes als controversiële dichtkunst presenteren. ‘Taal is uiteindelijk ook maar een model’, zegt hij in het interview De optimist. Ik heb geen idee wat hij daarmee bedoelt. Maar er is al veel ingrijpender aan dat model gemorreld dan met deze verzameling.