xiy xay

 Bric-à-brac          (Foto: Joe Flintham)

Snuisterijen is een leuk, maar ook een eenzaam woord. Leuk, omdat het niet gemakkelijk in verband is te brengen met andere woorden (kijk maar), en volgens mij hebben taalliefhebbers een zwak voor dat soort min of meer op zichzelf staande woorden; ik hoop op die gedachte een andere keer terug te komen.

Maar dat ik snuisterijen ‘eenzaam’ noem, heeft een andere reden, namelijk dat de ons omringende talen dit begrip aanduiden met woorden die niet op het onze lijken. Tegelijkertijd lijken ze wel op elkáár. Niet als drie druppels water misschien, maar toch wel als een drie-eiige drieling.

Het Franse woord, bric-à-brac, geniet de breedste bekendheid, want het wordt ook in veel andere talen gebruikt. Of het Duitse woord in Nederland erg bekend is, betwijfel ik: Schnickschnack. Nu ik het opzoek, lees ik dat het nog een broertje heeft: Krimskrams. Dat Schnickschnacken bric-à-brac op elkaar lijken viel me eigenlijk voor het eerst op toen ik een paar dagen geleden toevallig een Engels woord met vrijwel dezelfde betekenis tegenkwam: knick-knacks, ook wel geschreven als nick-nacks.
Nu zijn dit soort ‘dubbelwoorden’ van bijna identieke, elk voor zich bijna betekenisloze woorddelen niet zeldzaam, en de klinkers i en a hebben dan nogal eens de voorkeur: rimram, liflafje, tjiftjaf, triktrak, bim bam, wirwar, zigzag, tingeltangel, wissewasje. Ook ditjes en datjes, geen betekenisloze maar wel enigszins speels-afwijkende woorden, ordenen we nooit omgekeerd. Kwik, Kwek en Kwak horen in dezelfde reeks, want de e zit zo’n beetje halverwege de i en de a. In het Engels heb je nog onder meer riffraff, mishmash en tittle-tattle, in het Duits klingklang, wischiwaschi en klippklapp, in het Frans comme ci comme ça en fric-frac.
Maar wat zou ertoe hebben geleid dat het Frans, Duits en Engels, zo te zien los van elkaar, alle drie juist voor het begrip ‘snuisterijen’ zo’n koppeltje hebben gevormd? Misschien het inzicht dat deze betekenisloze voorwerpen om een betekenisloze aanduiding vragen? Of het vermoeden dat schnickzonder schnack gewoon rommel is, en knick zonder knack ook, maar dat ze gezamenlijk, als Schnickschnack en knick-knacks, een leuke verzameling beginnen te vormen?
Ik weet het niet, maar ik zou het Nederlands ook zo’n woord gunnen. Mikmakjes?