Weg met het wetenschappelijke artikel

Door Marc van Oostendorp

Het wetenschappelijk artikel, daar moeten we toch eigenlijk ook maar eens vanaf zien te raken. Er wordt de laatste tijd veel gediscussieerd over nieuwe manieren van publiceren, maar die gaan eigenlijk altijd over een aspect dat niet eens zo interessant is. Wie beheert de tijdschriften – commerciële uitgevers of openbare instellingen zoals universiteitsbibliotheken? En wie betaalt er – de lezer, de auteur, of de overheid?

Maar als we het hele systeem toch gaan veranderen, waarom zouden we dan ook niet eens dat artikel overboord zetten? Op dit moment is het de standaardmaat van wetenschappelijke output: hoeveel schrijf je er, hoe vaak worden ze gelezen en geciteerd, waar worden ze gepubliceerd – dat is hoe gemeten wordt hoe productief je bent.

Maar eigenlijk gaat het er natuurlijk niet om hoeveel artikelen (inleiding, conclusie,  besprekingen van alternatieve analyses in de literatuur) iemand produceert. Het gaat erom hoeveel kennis iemand bijdraagt aan de wetenschap.

Er zijn tijden geweest waarin men inzag dat wetenschappelijke kennis vooral ontstaat in dialoog. Nog in de zeventiende eeuw werden wetenschappelijke traktaten dan ook wel in dialoogvorm gepubliceerd. In de loop van de tijd is dat in de versukkeling geraakt. Er is natuurlijk altijd volop gediscussieerd (in de koffiekamer, op congressen), en daarbij zijn vast de beste ideeën ontstaan. Maar dat bleef onzichtbaar: ik ken mensen die niet gepromoveerd zijn, nauwelijks gepubliceerd hebben en toch het vak vooruit hebben geholpen door te discussiëren.

In de taalkunde zijn het laatste jaar een aantal weblogs opgekomen (Faculty of language, Pieter Seuren, Ideophone) waar zeer vooraanstaande taalkundigen met elkaar op (soms) hoog niveau discussiëren over nieuwe ontwikkelingen in het vakgebied. Hoe zou je kunnen zeggen dat degenen die aan dit soort blogs bijdragen, als bloggers of als commentatoren, minder belangrijk werk doen voor ons begrip van taal dan degenen die maar artikelen blijven publiceren?

Dialoog – tegenspraak, verheldering, onenigheid, verzoening – is waarschijnlijk een van de beste vormen van denken; beter dan het individualistische model van het artikel. Een artikel kan natuurlijk door meer dan één persoon geschreven worden, maar de auteur blijft een gesloten eenheid. Waarom zouden we dan aan die laatste vorm blijven vasthouden?