Treft mij nu een blaam?

Door Marc van Oostendorp 

Het is voor iedereen maar het beste dat ik geen jurist ben. Voor hen tellen woorden zo zwaar – je kunt je niet permitteren de wet verkeerd te interpreteren of een onduidelijkheid te laten staan in een internationaal verdrag. De twijfel zou de hele tijd aan mij knagen. 

Wat betekent het woord ‘Nederlands’ bijvoorbeeld? Wanneer is een tekst precies in het Nederlands gesteld? In het dagelijks leven kom ik er best uit: een tekst hoeft niet perfect te zijn, en niet eens begrijpelijk, maar als een moedertaalspreker van het Nederlands hem herkent als Nederlands, is hij Nederlands.

Maar hoe moet dat nu als men van rechtswege gaan eisen dat je Nederlands schrijft? Wat zijn dan de grenzen? Stel dat iemand mij voor de rechter zou slepen omdat hij meent dat ik geen Nederlands schrijf, hoe kan ik me dan verweren? Hoe bewijs aan een onwillige dat de letters die hier staan wel degelijk Nederlands zijn?

De kwestie werd gisteren actueel toen Dertien. Magazine voor het Vlaamse overheidspersoneel (is magazine een Nederlands woord?) het bericht plaatste dat Vlaamse ambtenaren alleen in het Nederlands mogen twitteren. Ze mogen zelfs geen berichten in andere talen retweeten (doorsturen via Twitter).

Meteen begon ik me, plaatsvervangend voor de Vlaamse ambtenaar, allerlei zorgen te maken.

De sancties variëren volgens het artikeltje in Dertien “van een blaam tot, in heel ernstige gevallen, ontslag”. Mag je bijvoorbeeld dan wel een woord als retweeten gebruiken? Of treft je dan meteen ‘een blaam’? Mag een Vlaamse ambtenaar dat eigenlijk wel zeggen ‘een blaam’? Ik heb dat woord in Nederland geloof ik nog nooit met een onbepaald lidwoord horen gebruiken.

Het artikeltje in Dertien begint zelfs met een zin die volgens mij niet helemaal grammaticaal is: “Als moderne ambtenaar bent u volledig mee met de sociale media.” Mag een moderne Vlaamse ambtenaar zo’n zin nu tweeten of retweeten zonder angst voor ‘een blaam’?

Nogmaals, in het dagelijks leven is mij dat allemaal om het even. Ik begrijp die woorden best, dus van mij mag het. Maar begrijpt de Vlaamse taalpolitie het ook?

Het probleem voor zo’n taalwet die ze in Vlaanderen kennelijk hebben is dat ‘het Nederlands’ helemaal niet zo scherp gedefinieerd is. We hebben natuurlijk een woordenlijst, maar iedereen weet dat die niet volledig is en zelfs niet kan zijn: er komen iedere dag Nederlandse woorden bij (koningslied). Eisen dat mensen binnen de grenzen van het Nederlands blijven is dus eisen dat ze blijven binnen een aantal lijntjes, terwijl die lijntjes de hele tijd veranderen.

Voor Twitter lijkt me de wet bovendien onuitvoerbaar. Neem nu bijvoorbeeld de uitzonderingsclausule voor het gebruik van vreemde talen:

Een uitzondering op die regel kan alleen als het doelpubliek anderstalig is of als u communiceert in een internationale context. “Tweeten in een andere taal kan bijvoorbeeld als u informeert over inburgering, over borstkankeronderzoek, of communicatie bij rampen”, verduidelijkt Thomas. “Vermeld de boodschap in elk geval ook in het Nederlands, en zeg erbij dat het om een vertaling gaat. Want bij een vertaling ‘bewerk’ je de boodschap, en dat moet je ook aangeven. Stel dat je een bericht fout vertaalt en nergens vermeldt dat het om een vertaling gaat: de auteur van de oorspronkelijke tweet zal allicht niet kunnen appreciëren dat zijn boodschap zomaar is veranderd.”

Mij zou het zweet uitbreken als ik nu via Twitter over een ramp zou moeten communiceren. Hoe krijg je al die informatie (de buitenlandse tekst, de vertaling, de informatie dat het hier een vertaling betreft) in de 140 lettertekens die het maximum vormen voor een tweet? Mag je daarbij afkorten of geldt het bericht dan niet meer als Nederlands?

Als ik een Vlaamse ambtenaar was, zou ik uit paniek geen mond opendoen.