Iets specifieks menselijks. Specifieks?

Door Marc van Oostendorp

Wij hebben het geluk te leven in de tijd dat de omvangrijkste grammatica van enige taal aller tijden wordt uitgegeven. En dat die taal de onze is. Nog maar een paar maanden geleden puliceerde Hans Broekhuis met coauteurs twee imposante dikke delen over het zelfstandig naamwoord en de zelfstandig naamwoordgroep ; nu heeft hij een voorbeeldhoofdstuk online gezet over bijvoeglijk naamwoorden. Dat hoofdstuk gaat in het bijzonder over de constructie iets moois.

Broekhuis citeert werk van Ellen-Petra Kester, die er onder andere op wijst dat bijwoorden soms ook een –s krijgen (voorbeeld (13b’) in Syntax of Dutch):

– iets specifieks christelijks

Dat lijkt natuurlijk sterk op de verbuiging van bijwoorden met –e (Broekhuis'(13a’)):

– een specifieke christelijke doelstelling

Broekhuis zegt dan dat een probleem met deze redenering is dat dit niet opgaat voor heel: je kunt wel zeggen ‘dat is een hele grappige voorstelling’, maar niet ‘dat is iets heels grappigs’. Dat laatste nu blijkt niet helemaal waar, althans niet voor iedereen. Ik heb voor allerlei bijwoorden even gegoogled, en kon ze allemaal vinden in een verbogen vorm (inclusief ‘iets heels grappigs‘):

We moeten natuurlijk oppassen dat we wel de juiste interpretatie te pakken hebben. De woordenrij ‘iets bijzonders moois’ komt bijvoorbeeld redelijk vaak voor in contexten als ‘Deze video laat zien dat je van elk beroep iets bijzonders, moois en groots kunt maken’, en daar heeft het natuurlijk niet de bedoelde betekenis. Maar we vinden het ook in zinnen als ‘Om elke hoek en straat is wel iets bijzonders moois te zien’.

(Overigens lijkt Broekhuis in de passage onmiddellijk onder zijn voorbeeld (14) te zeggen dat die zin hetzelfde betekent als ‘… is wel iets bijzonders en moois te zien’, maar er is denk ik iets redactioneels mis met die alinea, waardoor ik niet zeker weet of ik hem goed begrijp. En ik vind die interpretatie in ieder geval een beetje dubieus.)

Ik moet toegeven dat ook voor mijn taalgevoel ‘iets heels grappigs’ een stuk vreemder klinkt dan ‘iets specifieks menselijks’. Wel vind ik ‘specifieks menselijks’ zelfs in een artikel uit een geredigeerd tijdschrift, dat wil zeggen in een tekst die waarschijnlijk een aantal keer is doorgelezen, waarbij hij kennelijk niemand opviel; ‘iets heels moois’ vond ik daarin tegen alleen in reactiepanelen op weblogs, dat wil zeggen teksten zonder veel redactie en misschien van wat jongere schrijvers.

Er is dus mogelijk sprake van een stijlverschil. We zijn hier dus wellicht een taalverandering op het spoor. Een slimme masterstudent zou hier gauw een scriptie over moeten schrijven.

En dat is dan nog maar een kort stukje uit Broekhuis’ monument! Een bron voor eindeloos nieuw onderzoek.