De beste nieuwe taalregel van 2012

Het is wel duidelijk dat het Nederlands nog niet goed genoeg beregeld is. Tientallen inzendingen kwamen er binnen bij de redactie van Neder-L na onze oproep van vorige week om nieuwe kwesties te beregelen.

Nu vielen veel inzendingen al vrij snel af bijvoorbeeld omdat ze niet zozeer gloednieuwe taalproblemen signaleerden (een uitdrukkelijke voorwaarde voor deelname aan deze wedstrijd), als wel oude kwesties opnieuw of voorgoed of anders wilden regelen. Toch waren er nog vele mooie nieuwe regels bij. Uiteindelijk kwam de jury tot een shortlist van drie regels die zo aan de handboeken kunnen worden toegevoegd:

  1. De regel van Kobie van KriekenHet woord niemand mag niet als agens worden gebruikt in een zin omdat dit woord de aanwezigheid van een handelende/denkende/percipiërende entiteit uitsluit. Alleen iemand kan handelen, denken en percipiëren en dientengevolge ook agens zijn.

    De volgende zin is volgens deze nieuwe regel dus incorrect:

    – Niemand trapte de bal het water in.

    In een correcte variant wordt de zin lijdend, blijft de agens impliciet en wordt het negatie-element niet gebruikt:

    – De bal werd het water niet in getrapt.  

    Het woord niemand mag nog wel worden gebruikt in zinnen waarin het niet als agens fungeert:

    – Hij ontmoette niemand op de bijeenkomst.
    – Het is voor niemand leuk om ontslag te krijgen.

    (Aanvulling MvO: merk op dat deze regel niet verbiedt dat niemand soms als onderwerp van de zin gebruikt wordt. In een zin als Niemand is gestorven is niemand wel degelijk mogelijk, omdat het hier wel het onderwerp is, maar geen agens.)

  2. De regel van Griet CoupéHet bijwoord wellicht met als betekenis ‘misschien’, ‘mogelijk’ is etymologisch af te leiden uit een samenstelling van het bevestigende partikel wel en het bijwoord licht (‘makkelijk, eenvoudig’). Omdat het dit bevestigende partikel in zich draagt kan wellicht in het Nederlands enkel correct gebruikt worden in bevestigende zinnen, bv. De Sunday Times klaagt Armstrong wellicht aan. Het gebruik van wellicht is daarentegen fout in zinnen als De evacuatie van asbestflats in Utrecht was wellicht niet nodig geweest en Balotelli speelt wellicht niet tegen Ajax. Correcte alternatieven voor wellicht in dit soort contexten zijn mogelijk of misschien.
  3. De regel van Ingmar Roerdinkholder

    De woorden voor en tegen worden vaak verkeerd gebruikt.
    – Waar is dat drankje goed voor? Hoofdpijn. Nee! Het is juist goed tegen hoofdpijn.
    – Waar gebruik je die pillen voor? Voor mijn maag-klachten. Nee, ertegen natuurlijk! Deze regel pleit dus tegen het gebruik van voor en voor het gebruik van tegen, in het geval van remedies bij lichamelijke (of andere) klachten.

Eervolle vermeldingen gaan nog naar Wilma Melis die voorstelt om elkaar te verbieden in zinnen als Vader en zoon lopen achter elkaar over het smalle bruggetje, tenzij hiermee bedoeld wordt dat de vader achter de zoon loopt en de zoon achter de vader (zodat ze in een kringetje gaan), en naar Annette van ’t Hull die er terecht op wijst dat het incorrect is dat in bussen wordt aangegeven dat er x zitplaatsen en y staanplaatsen en dat er beter kan worden gesproken van x zittenplaatsen en y staanplaatsen. Melis valt uit de prijzen omdat ze verzuimd heeft een duidelijk alternatief te geven en de regel van Van ’t Hull heeft uiteindelijk een te beperkte toepasbaarheid.
Na ampel beraad heeft de jury besloten de prijs te geven aan Kobie van Krieken. Haar regel heeft precies de juiste graad van abstractie om maar weer eens duidelijk te maken dat men niet zomaar ongestraft de taal mag hanteren zonder eerst zorgvuldig de inzichten van de grammaticawetenschap te bestuderen. Iemand die begrippen als agens niet kent, is eigenlijk onbevoegd om de taal correct te hanteren. 
Mevrouw Van Krieken, u hebt hiermee dus de eerste officiële door Neder-L aanbevolen taalregel geformuleerd. Wanneer u mij uw gegevens toestuurt, krijgt u een exemplaar van het boek Dat is andere taal toegestuurd.