De taal van Hans van Zetten

De taalgebruiker van gisteren was geen dichter of romanschrijver, maar een freelance-sportcommentator. Hans van Zetten, de man die voor de NOS commentaar gaf bij het turnen werd ineens allerwege geprezen. Dat wil zeggen: op Facebook kreeg hij een fanpagina, en op Twitter werd hij trending topic. Dat commentaar op het commentaar werd dan weer aanleiding tot commentaar in de oude media: de NOS en de NRC geven bijvoorbeeld enkele tweets.

Wat is er nu zo bijzonder aan het commentaar van Van Zetten? Gelukkig hebben een aantal liefhebbers hem getranscribeerd (en via de links van de NOS en de NRC valt het fragment ook nog terug te zien):

De komende minuut gaat het leven van Epke Zonderland veranderen. Wij zitten op het puntje van onze stoel. En hij gaat aan de rekstok, in gemengde greep zoals we dat van hem gewend zijn. Gaat omhoog. Ja… doet de Endo-spreiding met een hele draai in de ellegreep, is prima. Dan de halve draai. Nú komt het. nú komt het! De drie combinaties. Daar is de… JA, de eerste! En… de tweede! En… de derde! JAWEL! Hij heeft het geflikt! Drie vluchtelementen op rij! En er ontstaat een enorme euforie hier! Dan de anderhalve draai in de ellegreep maar het is nog niet klaar, het is nog niet gedaan. Dít is belangrijk, nu wat nú komt! Die saltooo, de Gaylord II! Kan ie doorgaan? JA hij kan doorgaan! Hij heeft wel iets vertraagd maar hij gaat door en hij doet zijn hele oefening hoor! Hij gaat voor 7,9! Dan de halve draai, dan moet nog de kwast komen en is allesbeslissend nu de afsprong! De afsprong! Dubbel salto, the Flying Dutchman en… HIJ STAAT! Ik sta! Het is ongekend! Epke Zonderland heeft hier de oefening van zijn leven geturnd! Hij staat! Iedereen en ik sta ook! Ik ga helemaal uit mijn dak! Het is ongelooflijk wat Epke Zonderland hier laat zien. Hij heeft zoveel opwinding gebracht hier en hij krijgt van velen al een staande ovatie. Epke Zonderland heeft het beste gepresteerd wat ie kon, de man uit Lemmer!

De liefhebbers op Twitter en Facebook prijzen Van Zettens combinatie van passie en deskundigheid. Ik heb te weinig verstand van sportcommentaar om daar iets over te kunnen zeggen – kennelijk ontbreekt die bij andere commentatoren (vooral over het taalgebruik van Mart Smeets worden allerlei grappen gemaakt).

Mij valt wel iets anders op: de fraaie structuur van het commentaar. Het aan het begin en vooral aan het eind hameren op de volledige naam van de sporter (niet Epke, niet Zonderland, maar Epke Zonderland), de spanningsopbouw tijdens de oefening (zoals wij van hem gewend zijn… is prima… nu komt het… Hij heet het geflikt… een enorme euforie… maar het is nog niet klaar… hij heeft wel iets vertraagd maar hij gaat door… is allesbeslissend nu de afsprong… het is ongekend!)

Maar er zit ook echt structuur in de anderhalve minuut die de turnoefening duurt. Van Zetten weet een paar lijnen te verwerken. In de eerste plaats is er die van de lichaamshouding, die de identificatie tussen commentator, publiek en turner duidelijk maakt. Aan het begin is er nog een contrast tussen de eerste twee en de laatste:

Wij zitten op het puntje van onze stoel. En hij gaat aan de rekstok. 

Maar aan het eind is dat contrast ineens opgeheven. We zijn nu allemaal één, wat blijkt doordat we allemaal dezelfde houding aannemen:

HIJ STAAT! Ik sta! (…) Hij staat! Iedereen en ik sta ook! 

In mijn oren zegt Van Zetten overigens in eerste instantie ik staat: de commentator treedt even buiten zichzelf, en beschrijft zichzelf als ware ook hij de atleet die net die prestatie geleverd heeft: de identificatie is totaal. En dan wordt ook het publiek (iedereen) erbij betrokken. Maar na dit extatische moment vallen meteen die drie groepen weer uit elkaar: ik ga uit mijn dak, terwijl hij van velen een staande ovatie krijgt.

De andere lijn is die van het leven van Epke Zonderland. Dat dit een zeer belangrijke gebeurtenis voor de turner was wordt zowel aan het begin als aan het eind van het commentaar gereveleerd:

De komende minuut gaat het leven van Epke Zonderland veranderen. (…) Epke Zonderland heeft hier de oefening van zijn leven geturnd!

Helemaal aan het eind, als het aan iedereen duidelijk is waar Zonderland geëindigd is – op het podium van de Olympische Spelen in Londen, reveleert Van Zetten nog waar de turner eigenlijk vandaan kwam – uit Lemmer. De turner heeft niet alleen allerlei salto’s en gaylords gemaakt, niet alleen maar rondjes gedrukt, maar hij is ook omhoog geklommen, zoals iedereen ook voor hem is gaan staan.

Het zijn die bewegingen omhoog in het leven die Van Zettens commentaar een klein kunstwerkje maken.