Alain Corbeau: Hoe en wat in het Proto-Indo-Europees

Als je besluit om dit jaar met de tijdmachine op vakantie te gaan, hebben wij een aanrader voor je. Stel de klok in op vijfduizend jaar geleden en reis af naar de Zuid-Russische steppen. Met een beetje geluk (en als onze theorieën kloppen) kom je terecht in het land van de Proto-Indo-Europeanen, ook wel bekend als de Indogermanen – al heeft die term een wat ouderwetse connotatie, maar hé, wat is ouderwets als je vijfduizend jaar teruggaat?

De reis zal niet geheel zonder gevaren zijn. Buiten het feit dat we niet weten wat voor ziektekiemen er zoal rondwaarden in die tijd, loopt de reiziger ook het risico daadwerkelijk een Indogermaan tegen het lijf (of dat van diens paard) te lopen. Als vrouw is de kans niet gering dat je gelijk geschaakt wordt, als man zou je het hoofd afgehouwen kunnen worden. Voor het geval je wel de kans krijgt om met een Indogermaan te spreken, hebben we een aantal Proto-Indo-Europese zinnetjes verzameld die van pas zouden kunnen komen. Tenslotte, als je in leven blijft, wil je toch op z’n minst voorkomen dat je alsnog als slaaf verkocht wordt.

Dereizigerdientweltebeseffendatdevormvandezezinnetjesmisschiennietgeheeljuistis.Bedenknamelijkdatallesisgebaseerdopreconstructie(maarvoorhetgemaklatenwedeasteriskenweg).Bovendienzijndeschattingenvanhettijdvaknietgeheelnauwkeurig,duswellichthebbenzichalenigedialectsplitsingenvoorgedaan.Daaromwillenwedereizigerophethartdrukkengoedoptelettenenalnaargelangdesituatiedatvereistderuki-regel,dewetvanBartholomaeofdejuisteklankverschuivingtoetepassenophetdooronsgeleverdemateriaal.Bijgebrekaanreconstructiesgevenwetransponaten.Hopelijklevertditgeenaanstootgevendetekstenop.Hetgebruikvandezegidsgeschiedtgeheelopeigenrisico.Voortipsenaanvullingennaaraanleidingvanhetgebruikgelievederedactieaanteschrijven.Oenalsjeeropjereisachterkomthoedelaryngalennouéchtklonken,zoujedatdanalsjeblieftaanonswillenterugkoppelen?Álsjeterugweettekomen.



Alain Corbeau
(Deze gids verscheen deze maand in TWISTER, het tijdschrift van de Leidse studievereniging Taalwetenschap)
Goede dag/nacht!
Dieum/nokwtmh1sum!
Waar ben ik?
Ku h1esmi?
Welk jaar is het?
Kwosuetosh1esti?
Breng me naar jullie leider.
Bhereh1meh2edueiḱpotimusom.
Laatmelosofikeetuwpaardop!
LeuHe h1me, h2euti h1eḱuom tuom h1edmi!
Geef me een paard.
Deh3dhi h1mei h1eḱuom.
Hebt u ook mede?
H2en usmei medhu h1esti?
Proost!
Peh3tlom!
Kun je dit eten?
H2enh1edetotod?
Mag ik foto’s nemen?
H2enlikeh1tih1meibhh2uotogrbhieh2nsdheh1tum?
Nee, ik ben vegetariër.
Nē,ghortobhegtōrh1esmi.
Hoe gaat het met uw grootvader?
Kwōdbheuh2etih2euh2ostuos?
Is dat uw vrouw/moeder of uw dochter/zus?
H2enseh2h1estigwenh2/meh2tērdhugh2tēr-ue/suesōr-uetueh2?
Wauw,watveelsterrenziejehier!
H1ō,totieh2ih2steresi spentro!
Mag ik uw zwaard vasthouden?
H2enlikeh1tih1meih1ensimtuomdreghtum?
Zwijn, raak me niet aan!
SuHs, meh1 h1me teh2gdhi!
Nee, u stinkt.
Nē,smerdesi.
Ik ben getrouwd, hoor. (vrouw)
Snubhteh2ǵhih1esmi.
Waarisdedichtstbijzijndehaven?
Kuh1estiportuspropsmh1os?
In welke richting ligt Nederland?
KwomuertmnNiteromDhǵhmomh1esti?
Wie heeft mijn mobieltje gejat?
Kwis kwelebhoh2nommouHebhlim h1momh1eklepst?
Wat je te horen kunt krijgen:
Kwish1esituH?
Wie ben jij?
Kwodheh1esi?
Waar kom je vandaan?
Kwismleuh2tikwodueibheh2tumeh2nemoghomedhh2?
Wie zegt dat wij geen ‘a’ kunnen zeggen?
Soh1estibhreh2tēr/ph2tēr/deh2iuēr/suekrosh1mos.
Dit is mijn broer/vader/zwager/schoonvader.
Kwosieh2i h3eueh2es ph2trei tuei h1senti?
Hoe veel schapen heeft je vader?
Ku h1esti potis tuos?
Waar is je man?
Nsimh1momne kwrineh2mi.
Mijn zwaard verkoop ik niet.
Nē, nsmei neh2ues ne h1senti.
Nee, we hebben geen schepen.
TuH meneh1i ḱi-gwhe!
Jij blijft hier!