Specialisatie en de toekomst van de taalwetenschap

Door Marc van Oostendorp

Onlangs raakte ik verzeild in een discussie over de toekomst van de taalwetenschap. Een tijdje vroeg ik me af wat ik nu eigenlijk zo vreemd vond aan dat gesprek, tot ik ineens in de gaten kreeg dat mijn gesprekspartners allemaal syntactici waren.

En dat voor syntactici altijd en overal ‘taalwetenschap’ gelijk was aan ‘syntaxis’. Dat gold vroeger, dat geldt nu en wat mijn syntactische vrienden betreft zal het ook in de toekomst gelden.

Naar mijn gevoel lijdt de taalwetenschap al heel lang aan overspecialisatie. Er zijn eigenlijk nauwelijks nog taalkundigen, mensen die een overzicht hebben over een groter deel van het vak. In ieder geval in het onderzoek is het heel ongebruikelijk dat iemand bijvoorbeeld zowel zinsbouw als de klanken van taal bestudeert, laat staan bijvoorbeeld zowel de cognitieve als de sociale aspecten van dat mysterieuze abstracte ding dat we taal noemen.

We doen alsof er een logische manier is om dat onbekende ding op te delen en alsof het aanvaardbaar is om je op één zelf ontworpen puzzelstukje te richten. Zonder dat iemand een idee heeft over hoe dat puzzelstukje ooit aan andere stukjes kan worden gehecht. Lees verder

Geplaatst in column, taalkunde | Getagged | 3 Reacties

Gedicht: Lévi Weemoedt • Levensmoe & Frontbericht

Uit Pessimisme kun je leren, de zeer goed verkopende bloemlezing uit het werk van Lévi Weemoedt, verschenen ter gelegenheid van zijn 70ste verjaardag.

Levensmoe

Ik hief mijn hoofdje uit de kinderwagen,
en zag voor ’t eerst de mensen om mij heen.
Ik stelde nog een paar gerichte vragen
en wist genoeg. En was gelukkig weer alleen.

Frontbericht

’k Heb niks gezien vandaag, dat wou ik u nog schrijven:
’k heb heel de dag wat voor het raam gestaan
en niks gezien, ondanks het noestig wrijven
in beide ogen. Toen maar vroeg naar bed gegaan.

Ook moet u weten: ik heb niks gehoord.
Voor uren in een diepe slaap gelegen
en niks gehoord. Zelfs hart en longen zwegen.
Een snik werd in het hoofdkussen
gesmoord.

Voor ’t raam en ook in bed heb ’k niks bedacht.
Dat wou ik u al heel lang laten blijken
maar ’k wist niet hóe! Ik miste werkelijk nog de kracht
om naar een potlood of een velletje te reiken.

Hier moet ik ’t voor thans helaas bij laten:
’t gaat nu weer redelijk, ’k ben aardig opgefleurd.

O wél bedankt dat u mij even bij liet praten!
Ik schrijf u weer zodra er niks gebeurt.

Lévi Weemoedt (1948)

———————————–

Geplaatst in gedicht | Getagged , | Een reactie plaatsen

24 november 2018, Amersfoort: Achterbergsymposium 2018

Bijna is het weer zover: de laatste zaterdag in november, de traditionele datum van ons jaarlijkse symposium. Wij nodigen u van harte uit. Net als vorig jaar zullen we voor dit symposium bijeenkomen in de Mannenzaal (tegenover Flehite), Westsingel 47, 3811 BB Amersfoort.

Programma

10.15  De Mannenzaal gaat open

11.00  Pieta van Beek, Een woord over Achterberg Nu

11.15  Rob Schouten,  Het fraaie woordenrijk : de schoonheid van taal bij Achterberg

11.45  Jan Zwemer,  ‘Komaf’ van Achterberg in het Zeeuws – maar niet ‘Eben Haëzer’. Problemen met de streektaal in poëzievertalingen.

12.15  Lievelingsgedichten van het publiek

Lunch 12.30-14.00

14.00  Paul van Capelleveen, gaat spreken over  de boekhistorische kant van de bundels van Gerrit Achterberg.

14.30  uitloop en discussie

15.00  afsluiting met koffie of borrel Lees verder

Geplaatst in evenementenagenda | Getagged | Een reactie plaatsen

30 november 2018, Utrecht: Bijeenkomst over distant reading

Het onderzoeksplatform Datafied Society en Het Utrecht Data Science & Humanities Centre organiseren op 30 november een discussie bijeenkomst over Distant Reading. Aanleiding is de blogpost van Marc van Oostendorp waarin de vruchtbaarheid van de betreffende leeshouding wordt betwijfeld. De professor zal zijn twijfels in persoon komen toelichten, waarna sprekers van het Utrecht Data Science & Humanities Centre en Datafied Society, en ook de aanwezige deelnemers, kunnen reageren. Lees verder

Geplaatst in evenementenagenda | Getagged , | Een reactie plaatsen

Afasie en de vorm van het menselijk geheugen

Door Marc van Oostendorp

De Wet van Zipf toegepast op de woorden in de roman Karakter van Bordewijk

Sommige dingen hebben alle talen met elkaar gemeen terwijl eigenlijk niemand weet waarom. Het geldt onder andere voor de Wet van Zipf. Zodra je een verzameling taalmateriaal neemt van voldoende omvang, gaat dit aan deze statistische wet voldoen. Gerrit Bloothooft schreef bijvoorbeeld eerder dit jaar uitgebreid over het feit dat hij ook geldt voor het bestand van Nederlandse namen.

Wat is die wet ook weer? Je neemt een verzameling taalmateriaal van enige omvang – een roman, een verzameling gesproken woorden, alle jongensnamen die in een bepaald jaar gegeven worden – en zet ze op een rijtje. Op nummer 1 staat het woord of de naam die het vaakst voorkomt, op nummer 2 de naam die daarna het vaakst voorkomt, enzovoort. Vervolgens blijkt: woord 1 komt ongeveer twee keer zoveel voor als woord 2, dat weer ongeveer twee keer zo frequent is als woord 3, enzovoort. Wanneer je de woorden uittekent op een logaritmische schaal krijg je een rechte lijn – zoals hierboven wordt geïllustreerd aan de hand van de roman Karakter van Bordewijk.

Er zijn verschillende verklaringen voor de Wet van Zipf, In het proefschrift dat ze onlangs verdedigde in Utrecht stelt de taalkundige Marjolein van Egmond dat de meest waarschijnlijke iets te maken heeft met de opbouw van het menselijk geheugen, waar uiteindelijk alle woorden in worden opgeslagen. Lees verder

Geplaatst in column | Getagged , , , , | 2 Reacties

Gedicht: F. Starik • Klein leven

De in maart dit jaar overleden dichter F. Starik was ook trekker van het ‘Eenzame uitvaart’-project, dat in verschillende grote steden dichters een gedicht liet schrijven (en voorlezen) bij de begrafenis van mensen zonder nabestaanden. Ieder jaar krijgt een van die gedichten de Ger Fritz-prijs, een prijs voor het beste/mooiste ‘Eenzame uitvaart’-gedicht. Vorige week heeft F. Starik de prijs postuum toegekend gekregen voor een gedicht dat hij twee dagen voor zijn dood schreef – vanwege de kwaliteit van het gedicht, maar ook als waardering voor zijn jarenlange inspanningen. Lees er hier meer over. Het verslag van de teraardebestelling waar Starik het gedicht voor schreef staat hier.

Klein leven

Wat als je rijk bent
en het kan je niks schelen.
Wat als je rijk bent
en gewoon in het buurtje blijft wonen
waar niemand weet
wat er bij jou te halen zou wezen.
Klein leven. Lees verder

Geplaatst in gedicht | Getagged , | Één reactie

Vlogboek – Jaap Robben / Ischa Meijer / Bram Dehouck

In deze video vind je een bespreking van de volgende drie boeken:
Jaap Robben – Zomervacht
Ischa Meijer – Brief aan mijn moeder
Bram Dehouck – Een zomer zonder slaap

(Bekijk deze video op YouTube.)

Geplaatst in video, vlog | Een reactie plaatsen

Een warm bad van taalgenot

Door Sterre Leufkens

(c) Paulien Cornelisse

Ik vind taal leuk. Net als jullie, Neerlandistiek-lezeressen en -lezers, en net als Paulien Cornelisse en de half miljoen mensen die haar eerste boek Taal is zeg maar echt mijn ding kochten. Wat heerlijk, dat wij taal allemaal zo leuk vinden, wat een warm bad van gemeenschappelijk taalgenot! Dat zou je dan denken. Maar taalliefhebbers zijn er in soorten en maten.

Genieters

Ten eerste hebben we de enthousiastelingen als Cornelisse zelf. In het voorwoord van haar nieuwe columnbundel, Taal voor de leuk, beschrijft ze hoe het er bij haar aan toegaat. Ze heeft een gesprekje met iemand, diegene zegt iets, en vervolgens blijft ze daar nog de hele dag over doordenken. Waarom zei hij dat zo en niet anders? Hoe kan dat nou? Hoe kan het überhaupt dat gesprekjes wel eens goed aflopen, ondanks de sociale onhandigheid van alle betrokkenen? Het fascineert haar eindeloos. Lees verder

Geplaatst in geen categorie, recensies | Getagged | 13 Reacties

De walvis als spiegel van Nederland

Door Marc van Oostendorp

Sommige boeken zijn liefde op het eerste gezicht. Ik wist niet dat ik op zoek was naar een boek over walvissen, maar Walvissen groot en vet is een boek dat ik nooit meer weg wil doen.

Hans Beelen en Ingrid Biesheuvel verzamelden allerlei historische Nederlandse teksten over walvissen. Verfrissend is: dat zijn ook echt allerlei historische teksten: vertalingen of bewerkingen, van de middeleeuwen tot en met de 19e eeuw, van de bijbel tot Moby Dick, maar ook originele gedichten van amateurs én bekende dichters (zoals Cats), en bijvoorbeeld ook berichten uit allerlei kranten. Lees verder

Geplaatst in column, recensies | Een reactie plaatsen

Gedicht: Bert Decorte • Clos Lamarzelle

Clos Lamarzelle

Clos Lamarzelle dat is een huis,
een groot landhuis langs de Brusselse baan,
niet ver van de brouwerij ‘De Spanuit’,
die elke goede drinker weet staan.

In dit landhuis wonen wijnhandelaars,
maar daarvan is geen spraak in dit lied,
want wijn brengt het hoofd maar in de wind,
zowel als ’t bier dat je binnengiet;
maar in dat huis woonde ook een kind.
Mijn vrouw, waarom heb jij verdriet? Lees verder

Geplaatst in gedicht | Getagged , | Een reactie plaatsen