Ype Driessen en Botte Jellema lezen Ype Driessen

Het verblijf (dag 157)

STEUN ONS IN DE VERBLIJFKOSTEN

Botte Jellema en Ype Driessen maken de podcast De eeuw van de amateur. Ype Driessen is fotostripmaker; in 2020 verscheen zijn autobiografische fotostrip Het nadeel van de twijfel.

Presentatie, format, productie, vogels en muziek: Michiel van de Weerthof. Het verblijf wordt mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Taalunie.

Wanneer bovenstaande Spotify-versie niet werkt kunt u Het verblijf ook hier beluisteren.

Gedicht: Albrecht Rodenbach • Fantasia

Fantasia

Het drijven watten wolkskens,
van zonnelicht doorboomd.
De jongeling ziet ze drijven
      en droomt …
En onbewust elk wolksken na
drijft zachtjes een fantasia,
doch in de ruimte smelten beî
      voorbij, voorbij,
            voorbij.

Het drijven blanke zeilen
waar ’t meer den hemel zoomt,
De jongeling ziet ze drijven
      en droomt …
En onbewust elk schipken na
drijft zachtjes een fantasia,
doch in de ruimte smelten beî
      voorbij, voorbij,
            voorbij.

Het drijven wondere beelden,
van toovermacht omstroomd.
De jongeling ziet ze drijven
      en droomt …
En elk omstraalde beeldnis na
ijlt jagend een fantasia,
doch naar de Lêthê spoeden beî
      voorbij, voorbij,
            voorbij.

Albrecht Rodenbach (1856-1880)


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.

Sammy Jo Bron leest Maartje Wortel

Het verblijf (dag 156)

STEUN ONS IN DE VERBLIJFKOSTEN

Sammy Jo Bron studeert Nederlandse Taal en Cultuur aan de Universiteit van Amsterdam. Maartje Wortel (1982) is romanschrijfster; haar broer heet Bas.

Presentatie, format, productie, vogels en muziek: Michiel van de Weerthof. Het verblijf wordt mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Taalunie.

Wanneer bovenstaande Spotify-versie niet werkt kunt u Het verblijf ook hier beluisteren.

Gedicht: Koos Schuur • Het woord

Het woord

Wandelend door een boomgaarden wereld
vroeg ik een vogel een vederen woord
een zingend woord een zonlicht woord
smeekte ik een vogel een woord mij ten dienste
een vliegwoord een vangbal een boemerang

Maar toen ik droomde dat mijn wens zich vervulde
verschool ik mij om het te breken
om te zien wat er in zou zijn:
een nest jonge vogels
of schaduw en schimmel
een beest dat zou bijten
of mijzelf schreiend
of van de wereld het eerste en laatste
niets

Koos Schuur (1915-1995)


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.

Moi Forum! Veur Mekoar: Het Gronings vieren in de Meertmoand Streektoalmoand

(persbericht Centrum voor Groninger Taal & Cultuur)

Het is Meertmoand Streektoalmoand, de maand waarin we traditiegetrouw onze streektaal vieren. Centrum Groninger Taal & Cultuur (CGTC) pakt deze maand vooral digitaal uit met een breed pakket aan activiteiten rondom de Groninger taal. Door de aanhoudende coronabeperkingen kan de Dag van de Grunneger toal ook dit jaar in maart in de fysieke vorm niet plaatsvinden. CGTC slaat daarom opnieuw de handen ineen met Forum Groningen en komt op zaterdagavond 20 maart met de tweede editie Moi Forum! Veur Mekoar. Het programma wordt om 20.00 uur uitgezonden via Podium TV (Ziggo kanaal 35, Kabelnoord kanaal 19) en via Platform F, het online mediakanaal van het Forum. De talkshow in en over het Gronings werd vorig jaar ontwikkeld en in september dat jaar live uitgezonden vanuit de RaboStudio in het Forum. De tweede editie heeft een iets andere opzet.

Lees verder >>

Die historie van Fortunatus borse : capittel [17]

Een nieuwe historie van Fortunatus borse ende van sijnen wunschhoet,

seer playsant om lesen ende leerende hoe een jonck geselle hem heusschelijck houden sal met woorden ende met wercken, by hooghe, by leeghe, onder vrienden ende onder vremde, binnen slants ende buyten slants, met reysen, met coopmanschappen doen, inden houwelijck ende in meer ander accidenten die den mensche binnen sijnen leven ghebeurende zijn.

capittel [17]

Kritische, synoptische editie van de druk van Hieronymus Verdussen, Antwerpen 1610 en die van Herman Gülfferich, Frankfurt am Main 1549, bezorgd door Willem Kuiper met substantiële hulp van Amand Berteloot, Annette Hemmes-Hoogstadt, Inge van Outryve en Rita Schlusemann.

Eerder verschenen hoofdstukken.

❦     ❦

De ene uitgangs-t is de andere niet

Door Gerard Kempen

De mentale processen die u uitvoert terwijl u deze tekst leest, zijn gespitst op herkenning van woorduitgangen en op berekening van de grammaticale implicaties ervan. Het experiment van Marijke Den Belder en Esther Ruigendijk, gerapporteerd in hun bijdrage aan Neerlandistiek.nl van 2 maart jl., laat dit fraai zien aan de hand van (werk)woorden die eindigen op een –t. Er zijn meer gegevens die deze conclusie ondersteunen. Zo’n 25 jaar geleden heb ik samen met twee Leidse doctoraalstudenten Cognitieve Psychologie (Andress Kooij en Theo van Leeuwen) een experiment uitgevoerd om te bepalen in hoeverre lezers gebruikmaken van de uitgangs-t in werkwoorden waarvan de stam eindigt op –d (bijvoorbeeld in hij verwedt zijn laatste centen vergeleken met hij verkwist zijn laatste centen en hij vergokt zijn laatste centen). De lezers (universiteitsstudenten) voerden een leestaak uit terwijl hun oogbewegingen werden gemeten. Oogbewegingen en -fixaties laten conclusies toe met betrekking tot de verwerkingstijd die nodig is om gelezen woorden, woordgroepen en zinnen te begrijpen.

Lees verder >>

Bron- en contactonderzoek

Voornamendrift 76

Tubantia, 3 december 2020

Voornamendrift 76

Door Gerrit Bloothooft

Wat zou ik graag een uitgebreid bron- en contactonderzoek doen naar nieuwe voornamen. Want hoe komen ouders aan zo’n nieuwe naam (de bron)? En als de nieuwe naam er is, hoe nemen andere ouders de innovatie over (de contacten). Over dat laatste schreef ik al eerder, geïnspireerd door de verspreiding van het coronavirus. Maar nu ken ik voor de naam Marèl het geknutsel van de allereerste ouders die de naam gaven. Die lieten van zich horen na publiciteit rond de podcast over Marèl  in de serie Aangenaam van Edda Heinsman.

Lees verder >>

Eva Klute leest Joke van Leeuwen

Het verblijf (dag 155)

STEUN ONS IN DE VERBLIJFKOSTEN

Eva Klute studeert Nederlandse Taal en Cultuur aan de Rijksuniversiteit Groningen. Joke van Leeuwen (1952) is schrijver en beeldend kunstenaar. Haar nieuwe boek, Mijn leven als mens, verschijnt deze maand.

Presentatie, format, productie, vogels en muziek: Michiel van de Weerthof. Het verblijf wordt mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Taalunie.

Wanneer bovenstaande Spotify-versie niet werkt kunt u Het verblijf ook hier beluisteren.

Gedicht: Lodewijk van Deyssel • Ik ben in eenzaamheid niet meer alleen

Het hele verhaal over dit gedicht. En hier de toonzetting door Alphons Diepenbrock.

Ik ben in eenzaamheid niet meer alleen

Ik ben in eenzaamheid niet meer alleen,
Want waar mijn oogen langs de wanden dwalen
Schemert uw lach daarheen. Ontelbre malen
Hoor ik in ’t klokgetik uw voeten treên.

En langzaam nadert gij, zoo ver, zoo kleen …
’k Zie dat een brede neevlenkring met valen
Lichtloozen sluier u omhult; dan dalen
Zachtjes uw lichte schreden naar mij heen.

Uw adem vaart mij aan! Gij zijt verschenen,
Ik zie uw oogen in mijn oogen gaan;
’k Hoor in den wind, die langs mijn ruiten henen
En door de schouwe klaagt, uw woorden aan,
Zoo vreeslijk droef en teer, dat ’k u zie staan
Met bukkend hoofd, om in mijn arm te weenen.

Lodewijk van Deyssel (1864-1952)


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.

‘Van’ als citaatinleider: inderdaad ouder en vermoedelijk ook al langer gebruikelijk

Door Henk Wolf

Verschillende mensen hebben gereageerd op het stukje dat ik hier op 1 maart heb geplaatst over ‘van’ als citaatinleider. Een paar interessante reacties wil ik hier graag bespreken.

In het stukje gaf ik een paar zinnen in het Fries van het Duitse Saterland, afkomstig uit geluidsopnamen die Pyt Kramer vanaf 1970 heeft gemaakt. Daarin wordt het Friese equivalent fon (‘van’) als citaatinleider gebruikt.

Ik wees erop dat dat ook voor de geschiedschrijving van het Nederlands interessant is, omdat de overeenkomst tussen het Nederlands en het Saterfries vermoedelijk niet op toeval berust. In de literatuur, zo schreef ik, staat dat het citaatinleidende ‘van’ sinds ongeveer de jaren zeventig een hoge vlucht nam. Het wordt dan gevolgd door een stukje directe rede, geciteerd uit een eerder gevoerd of fictief gesprek.

Dat het in Duitsland gesproken Fries, het Nederlands – en ook het in Nederland gesproken Fries – dezelfde constructie gebruiken, kan dat erop wijzen dat die constructie al eerder, namelijk in de tijd dat er veel Noord-Duitse seizoensarbeiders naar Nederland kwamen, gebruikelijk was.

Lees verder >>

Achter het achtervoegsel (3): kitchenette

Hoosier cabinets in het Hoosier museum [foto: Chris Light via Wikimedia Commons]

Door Roland de Bonth

Verrassend genoeg kun je voor de vorming en de betekenis van zelfstandige naamwoorden op –ette veel informatie vinden in het Woordenboek der Nederlandsche Taal. Het lemma -ETTEII geeft maar liefst zeven verschillende betekenissen bij op drie manieren gevormde -ette-woorden: met een zelfstandig naamwoord als naamwoord, met een werkwoord als grondwoord en met een bijvoeglijk naamwoord als grondwoord. 

Het woord dat centraal staat in deze aflevering van ‘Achter het achtervoegsel’ is kitchenette. Hoewel de meeste niet-commerciële woorden op –ette hun oorsprong vinden in het Frans, komt –ette ook voor in aan het Duits ontleende woorden – denk aan het in de vorige aflevering besproken biberette – en uit het Engels afkomstige leenwoorden als majorette en kitchenette

Lees verder >>

Waar zit je ware zelf?

Door Marc van Oostendorp

Wie ben ik? Ieder levensverhaal gaat uit van een kern – een ‘waar zelf’. Maar wie is dat? En vooral: waar bevindt zich dat? Omdat ik de laatste tijd bezig bent met een serie over de vraag wat onder andere – ik betekent in gedichten, én omdat er nu een nieuwe theorie is die zegt dat we het idee dat we een ik hebben sowieso te danken is aan de taal, ben ik er wat meer over gaan lezen.

Nu blijkt een van mijn favoriete pyschologen, Iris Berent, een nieuw onderzoek te hebben gedaan. Dat gaat niet over waar dat ware ik precies is, maar wel over waar mensen het precies plaatsen. Wat blijkt: we hebben een inconsistent beeld van dat ware zelf. We plaatsen het tegelijkertijd in het lichaam én in de lichaamsloze geest.

Lees verder >>

Joost Oomen leest Gerrit Krol

Het verblijf (dag 154)

STEUN ONS IN DE VERBLIJFKOSTEN

Joost Oomen is dichter, schrijver en performer. In 2020 bracht hij zijn debuutroman ‘Het Perenlied’ uit. Gerrit Krol (1934-2013) schreef romans en gedichten, en het verschil tussen de twee was soms moeilijk te zien.

Presentatie, format, productie, vogels en muziek: Michiel van de Weerthof. Het verblijf wordt mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Taalunie.

Wanneer bovenstaande Spotify-versie niet werkt kunt u Het verblijf ook hier beluisteren.

Herinnering: DBNL-dag 2021

Over een maand is het zover: de eerste digitale én internationale editie van de DBNL-dag! Op 1 april 2021 worden vijf filmpjes gelanceerd waarmee u meer te weten komt over de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL). De DBNL-collectie en de didactische mogelijkheden van de DBNL staan hierbij centraal. Kijkt u mee?

Meer informatie en het programma vindt u op dbnl.org/dbnldag.

Gedicht: Louis Th. Lehmann • Als ‘k dood ben

Uit ‘Het air van man, die niet begrepen is’, een bundel met tekeningen en gedichten van Louis Th. Lehmann, plus enkele beschouwingen over hem van anderen. Het boek is een voorproefje van een veel omvangrijker boek over Lehmann, dat dit voorjaar zal verschijnen.

Als ’k dood ben

Als ’k dood ben zijn mijn kleren rare dingen:
de overhemden sierlijk in hun doos,
de pakken, hangend waar ze altijd hingen,
steeds wijzend naar omlaag, besluiteloos.

Ik was ze, ik alleen droeg hen altoos.
En, omdat ze mij zo vaak vervingen,
of omdat ik hen uit hun winkel koos;
zij weten iets van mijn herinneringen.

Gij vrienden, enigszins van mijn formaat,
ik roep U, als de dood te wachten staat,
(maak ik het sterven bij bewustzijn mee).

’k Geef U of leen, ’t zou niet de eerste keer zijn,
mijn pakken, vormt met hen die mij niet meer zijn
dan langs mijn kist een onzwart défilé.

Louis Lehmann (1920-2012)
uit: Een steen voor Hermes (1962)


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.

Windhandel vanuit de Beurs van Berlage

Op 10 maart 2021 speelt Theater Kwast eenmalig een geënsceneerde leesvoorstelling van Quincampoix of de windhandelaars, een 18e-eeuws blijspel dat voor de Amsterdamse Schouwburg werd geschreven door Pieter Langendijk (183-1756). In een Engelstalige versie van dit wervelende  stuk over de verpletterende financiële bubbel van 1720 worden kijkers via een livestream vanuit de Beurs van Berlage meegenomen naar het beruchte 18e-eeuwse koffiehuis Quincampoix, waar gespeculeerd wordt dat het een lieve lust is, met alle dramatische gevolgen van dien. Deze livestream is onderdeel van het (online)jaarcongres van de Werkgroep van de Achttiende eeuw: Making sense of finance, maar vrij beschikbaar voor alle theaterliefhebbers.

Lees verder >>

Oproep: word lid van de werkgroep ‘Vereniging Het Bilderdijk-Museum’

De Vereniging ‘Het Bilderdijk-Museum’ heeft sinds zomer 2018 de status van ‘Werkgroep’ van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde verkregen. Elk jaar vindt er in Leiden een lezingenmiddag plaats en wordt het Jaarboek Bilderdijk uitgegeven, met interessante bijdragen over Bilderdijk en zijn tijd(genoten).

Lees verder >>

inhalen / passeren

Verwarwoordenboek vervolg (208)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

inhalen / passeren               

De woorden worden door elkaar gebruikt, maar hebben soms ook nog een ander betekenisaspect.

Lees verder >>

Die historie van Fortunatus borse : capittel [16]

Een nieuwe historie van Fortunatus borse ende van sijnen wunschhoet,

seer playsant om lesen ende leerende hoe een jonck geselle hem heusschelijck houden sal met woorden ende met wercken, by hooghe, by leeghe, onder vrienden ende onder vremde, binnen slants ende buyten slants, met reysen, met coopmanschappen doen, inden houwelijck ende in meer ander accidenten die den mensche binnen sijnen leven ghebeurende zijn.

capittel [16]

Kritische, synoptische editie van de druk van Hieronymus Verdussen, Antwerpen 1610 en die van Herman Gülfferich, Frankfurt am Main 1549, bezorgd door Willem Kuiper met substantiële hulp van Amand Berteloot, Annette Hemmes-Hoogstadt, Inge van Outryve en Rita Schlusemann.

Eerder verschenen hoofdstukken.

❦     ❦

Even afmaken – wie is er hier de baas eigenlijk?

Door Siemon Reker

Wekelijks de vrijdagse persconferenties van premier Rutte volgen, betekent in elk geval veertiendaags dingen horen terugkomen. Al heel snel – ik denk dat het begon in april 2013 maar misschien was het eerder – blokkeerde de heer Rutte journalisten die hem probeerden te onderbreken met een even vriendelijk als beslist Ik maak het even af. Beslist inderdaad maar het klinkt heel wat vriendelijker dan “ik ben even aan het woord, ja?”

Lees verder >>

‘Het moest precies zó zijn, dat wist men meteen!’

Pronomina in de Nederlandse lyriek (14)

Door Marc van Oostendorp

Hoewel ik in deze reeks en overal objectief ben, mag er natuurlijk af en toe Een van mijn favoriete gedichten over taal, en uberhaupt, is Inspiratie van Mark Boog, uit diens bundel De encyclopedie van de grote woorden, waarvan de dichter onlangs een uitgebreide nieuwe editie aankondigde: in eigen beheer. Het bevat onder meer een subliem gebruik van het onpersoonlijk voornaamwoord men.

In het gedicht wordt beschreven hoe de taal eigenlijk de baas is over ons. We kunnen weliswaar van alles zeggen, maar de spreker wikt en de taal beschikt:

Lees verder >>