Gedicht: Michiel van Kempen •

uit Het eiland en andere gedichten, de tweede bundel (met een aantal in memoriam-gedichten voor Surinaamse dichters) van Michiel van Kempen.

Tenzij
voor Bhai (James Ramlall) (1935-2018)

Als er een god is die ons heeft geschapen
dan zal er een god zijn die ons weer terugneemt
daartussen beweegt zich het broze lichaam van de mens
dat wij bevragen, niets te vragen hebben
het verdraagt pijn en vreugde, maar de wens
is er vreemd aan; deze collectie cellen
is al waarmee wij het moeten doen
Als dan bruusk en tegen alle begrijpen in
een deel wordt geamputeerd, misbaar-onmisbaar
rest ons niet veel meer dan troost
dat het beste dat wij tussen dood en dood
kunnen geven, liefde is en dat die groot
en groter, buiten alle cellen om, bestaat en waar is
tenzij – wat god verhoede – ook dit gelogen is.

Michiel van Kempen (1957)
uit: Het eiland en andere gedichten (2020)

Foto: Wikipedia


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.

Dossier: Indonesië

Lees hier over de (post)koloniale verhoudingen tussen Indonesië en Nederland.

Het langverwachte Revolusi. Indonesië en het ontstaan van de moderne wereld van David Van Reybrouck is vorige week verschenen. Lees je graag meer over Indonesië en de (post)koloniale verhoudingen tussen Indonesië en Nederland? Op de lage landen vind je alvast de belangrijkste verhalen over Indonesië uit ons rijke archief.

Lees verder >>

Stichting Menno ter Braak en E. du Perron Genootschap starten met stipendia

In 2021 gaan de Stichting Menno ter Braak en E. du Perron Genootschap van start met een stipendium, een stimuleringssubsidie voor het schrijven van een tijdschrift-, kranten- of websiteartikel waarin Ter Braak of Du Perron centraal staat. Elk jaar wordt een bedrag van 750 euro beschikbaar gesteld aan een auteur of wetenschapper voor het maken van een publicatie. Het Menno ter Braak-stipendium wordt jaarlijks afgewisseld met het E. du Perron-stipendium.

Lees verder >>

Vragenlijst over leesgewoonten

Door Inge van de Ven

Literatuur Lezen & Aandacht

Dit is een vragenlijst met vragen over je leesgewoonten, aandacht en doorzettingsvermogen, die ik heb ontwikkeld in samenwerking met Frank Hakemulder  (Unversiteit Utrecht) & Anne Mangen (Norwegian Reading Center, Universiteit van Stavanger).

De vragen zijn gericht tot lezers van literaire teksten (dus als je nooit een boek voor je plezier leest ben je niet de doelgroep). Fervente lezers en liefhebbers van literatuur worden in het bijzonder uitgenodigd om deel te nemen!

Lees verder >>

Sara Burgerhart en al die andere rebelse vrouwen

Door Lotte Jensen
Voor Lia van Gemert

Fontein, opgericht in 1884, ter herinnering aan Betje Wolff en Aagje Deken op het Bellamypark in Vlissingen.

Op 24 juli 1884 werd op het Bellamyplein te Vlissingen een groots monument voor twee schrijfsters uit de Nederlandse letterkunde onthuld: Elisabeth Wolff-Bekker en Aagje Deken. Het ging om een groene fontein, waarop beeltenissen van de beide vrouwen waren te zien en enkele titels van hun werken stonden vermeld. Het was een buitengewoon feestelijke dag en het krioelde van de mensen: ‘Een ontelbare menigte was intusschen te zaam gevloeid, en onder luide hoerah’s werd, nadat het omhulsel was gevallen, de fontein in werking gesteld’ (Hoornsche Courant, 27 juli 1884).

Lees verder >>

Springerig en toch geordend

Door Marc van Oostendorp

Er is wel gezegd dat de uitvinding van het alfabet verband hield met het feit dat de mens leerde dat de wereld niet op een logische manier georganiseerd is – en dat we er dus een willekeurige volgorde aan moeten opleggen.

Er is, concludeert Diedrik van der Wal in zijn encyclopedische Alles begint met een A, al geen reden te vinden waarom het alfabet begint met de A. Dat dit zo is, is misschien wel een van de eerste volkomen willekeurige dingen die een mens uit zijn hoofd leert. In ieder geval zolang dat alfabet nog zijn nut heeft – wat in een wereld van databases eigenlijk steeds minder zijn geval is.

Lees verder >>

Gedicht: Jan Baeke • Ik bel mijn moeder

Voor onderstaand gedicht krijgt Jan Baeke de Poëzieprijs Melopee.

Ik bel mijn moeder

Ik hoor gerommel in de keuken
artillerievuur, zwaar verkeer vanuit het centrum.

Ik bel mijn moeder op het nummer
waarop ze voor haar dood bereikbaar was en
ze neemt op.

Hoe gaat het? Het gaat goed, zegt ze.
Ik wil haar vragen of ze weet hoe de zorg om
wat er buiten gebeurt vanbinnen werkt.

Ach jongen, de dingen gebeuren omdat
we niet weten hoe ze werken.

Het is goed geluid te vermijden, zegt ze.
Dingen die niet kunnen
zouden geen geluid moeten maken.

Jan Baeke (1956)


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.

acrobatie / acrobatiek

Verwarwoordenboek vervolg (195)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

acrobatie / acrobatiek       

De woorden verschillen niet in betekenis, maar wordt dat niet eens tijd?

Lees verder >>

Gedicht: Prosper van Langendonck • Aan Guido Gezelle

Aan Guido Gezelle

Zwaar peinzend hoofd, met eeuwigheid omtogen,
doorgroefd van voren, door de idee geleid,
diep over al dat wereldsch wee gebogen,
dat, staag opwellend in Uw boezem schreit;

schoon hoofd, wars van versiering, los van logen,
wijdstralend brandpunt van àl-menschlijkheid,
waarop, nu ’t aardsche leven is vervlogen,
een glans van eeuwig leven ligt gespreid;

in laaie liefdevlammen gaan ons harten
tot U, die al hun liefd’ hebt voorgevoeld,
en duizendvoud doorvoeld hun fijnste smarten,

met gal gelaafd, door ’t waanwijs volkje omjoeld,
waarop Gij nederschouwt, met zielvolle oogen,
grootsch van vergiffenis en mededoogen…

1904

Prosper van Langendonck (1862-1920)


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.

Hoe redden we het Fries? Meer vergaderen!

Door Marc van Oostendorp

Hoe slecht het gaat met het Fries? Neem de problemen van het Nederlands en vermenigvuldig ze met zeven, en je krijgt een benadering. Neem het onderzoek: de Fryske Akademy zoekt al geruime tijd vergeefs naar een directeur, alle opleidingen aan de universiteiten kampen met problemen, er komen daardoor ook steeds minder nieuwe onderzoekers bij. Als er niets gebeurt is het over een paar decennia afgelopen.

Alle tijd dus om de noodklok te luiden. Maar dan liever niet zoals DINGTiid het gisterenmiddag deed. Dit ‘orgaan voor de Friese taal’ publiceerde een notitie onder de al niet erg inspirerende titel (ik citeer nu steeds meer de Nederlandse versie) Op zoek naar nieuwe dynamiek en de nog onheilspellender ondertitel: Adviesnotitie betreffende de kennisinfrastructuur van het Fries. De inhoud stemt al evenzeer tot wanhoop.

Lees verder >>

Een sonnettenkransenkrans over bureaucratie en middenmanagement

Problemen, dingen, zooi en tribulaties is een krans van sonnettenkransen: 211 aan elkaar gekoppelde gedichten die met behulp van een Excell-sheet geschreven zijn. Een sonnettenkransenkrans is het kruispunt van poëzie en mathematiek. Het thema van deze sonnettenkransenkrans is bureaucratie, middenmanagament, stippen aan de horizon, scrummen, agile, hands-on-mentaliteit, targets en bottom-up-beslissingen en ander managementspeak. Het geheel is een romantisch terugverlangen naar de tijd dat je iedere ochtend naar kantoor moest.

Lees verder >>

Willem Elsschotquiz

Door Roland de Bonth

Het begon allemaal met de bovenstaande kassabon. Bij de naam Laarmans kan ik niet anders dan aan Elsschot denken en dat herinnerde me aan de Elsschotquiz die ik vele jaren geleden maakte. Ik heb hem opgesnord in mijn digitale archief en presenteer hem in het kader van mijn tweede lustrum als quizmaker graag aan de lezers van Neerlandistiek.

De afgelopen jaren heb ik negen quizzen gepubliceerd over boeken, personen en onderwerpen die mij interesseren of na aan het hart liggen: de Grote(-)Vondelquiz (juli 2014); de De Avondenquiz (december 2016); de Grote Brederoquiz van Neerlandistiek (december 2017); de Worm-en-Donder-kerstquiz (december 2018); de Historischewoordenboekquiz (juli 2019); de Multatuli-triviaquiz (maart 2020); De naam van de vaders. Een paasquiz (maart 2020); de Matthias de Vriesquiz (mei 2020); Letterzetters? Puzzelen met schrijvers (juli 2020).

Lees verder >>

Sara B. en de briefroman ten tijde van corona

Voor Lia van Gemert

Door Marco Prandoni

Een van de eerste boeken die na de lockdown in Italië zijn verschenen, is Trio van Dacia Maraini (Rizzoli), een historische briefroman die speelt in de Siciliaanse stad Messina tijdens de pestepidemie van 1743. De hoofdpersonen Agata en Annuzza proberen aan hun isolement te ontsnappen door brieven aan elkaar te sturen. Dat ze beiden verliefd op Girolamo zijn, staat hun vriendschap niet in de weg. Deze roman van feministe Maraini zou weliswaar niet slagen voor de zgn. Bechdel Test* – komen er in een bepaalde roman / film minstens twee vrouwen voor, die met elkaar over een ander onderwerp praten dan ‘mannen’? – en pendelt een beetje saai heen en weer tussen de twee correspondenten, maar toch is wat ze doet ook subtiel. Want met deze literaire vorm geeft haar roman stem aan de behoefte aan communicatie die velen, fysiek afgesneden van de buitenwereld maar steeds op zoek naar nieuwe manieren om daarmee in contact te blijven, tijdens een lockdown kunnen voelen.

Een briefroman die wel glanzend voor de Bechdel Test zou slagen is Sara Burgerhart van Betje Wolff en Aagje Deken. Het toeval wil dat juist deze klassieker op het programma stond van de cursus Nederlands 2 in Bologna toen de pandemie uitbrak. We lazen en vertaalden uit de Tekst-in-Context-editie, bezorgd door Marleen de Vries, Karel Bostoen en Lia van Gemert: Sara B., een rebelse vrouw uit de Verlichting (AUP, 2012). Naar mijn idee, het beste deel van de reeks. De thematische indeling van de hoofdstukken – zielsvriendschap, liefdesperikelen, religie & verlichting, overal verraad enz. – biedt de mogelijkheid tot interessante, gerichte literair-historische uitstapjes zonder afbreuk te doen aan de complexe opzet van de roman of aan zijn spanningsboog. Studenten konden de hertaalde tekst zonder al te veel moeite begrijpen. Ze reageerden verrast, vervolgens geamuseerd en uiteindelijk geboeid.

Lees verder >>

De vrouwelijke voice-over: alle 13(+) beter? Een afspeellijst met Nederlandse hits van toen*

Roos Blufpand zingt ‘Eenicheydt is Armoedt’ (OBA, 23-8-2018).

Door Erwin Mantingh
*Voor Lia van Gemert

De vrouwelijke voice-over: inleiding

De Theaterzaal van de Openbare Bibliotheek Amsterdam is op donderdag 23 augustus 2018 ’s avonds uitverkocht. Aanleiding: de 400e sterfdag van een groot toneelschrijver en (lied)dichter. Op het programma staat onder meer de naam van een mij onbekende zangeres. Als zij aan de beurt is, heeft zij nog geen tien minuten nodig om de zaal te overdonderen. Dat gaat zo:

Jonge vrouw komt op. Lange donkere haren over de blote rug en hals, zilverglittertruitje, zwarte broek, blote voeten. Zij neemt zwijgend plaats achter de zwarte vleugel. Achter haar een reusachtige projectie met een beeltenis van een bebaarde, besnorde en breed gekraagde zeventiende-eeuwse man. Met glasheldere stem en vol overgave zingt en begeleidt ze twee liedjes over angst voor eenzaamheid en de ongedurige liefde. Applaus. Roos Blufpand zingt Bredero en doet een afstand van vier eeuwen teniet.

Lees verder >>

Gedicht: Bernke Klein Zandvoort • korrel

Twee gedichten uit Veldwerk, de tweede bundel van Bernke Klein Zandvoort.

korrel

op een ochtend stond ik drie roltrappen diep
te wachten tot de eerste metro op zou komen

de vezelige geur van onder de grond
werd af en toe aangelengd met een windvlaag
die, eerder in het stelsel gegenereerd, nu pas over
ons perron waaide

een korrel draaide zich om

zoals een foto in een handomdraai
van z’n blanke achterkant naar boven wordt gekeerd
stond er een beeld op in de ruimte van mijn hoofd

had het lang gereisd, vroeg ik me af
welke routes om mij hier te vinden

Lees verder >>