vlieden / vlieten

Verwarwoordenboek Vervolg (154)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

vlieden / vlieten       

De woorden overlappen deels, maar hebben ook een eigen betekenis.

Lees verder >>

Kellendonk leeft!

Door Jos Joosten

Afgelopen maandag werd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen de 27ste Frans Kellendonklezing gehouden. De lezing is enkele jaren na Kellendonks dood ingesteld en vindt jaarlijks plaats op de maandag het dichtst bij Kellendonks sterfdatum 15 februari 1990. Sinds 1993 hebben vooraanstaande schrijvers en denkers hun licht laten schijnen over Kellendonks oeuvre en de relevantie daarvan voor hun eigen werk – een lezing die ook ieder jaar in de media aandacht krijgt.

Lees verder >>

De Alphaman: De stille plantage

De Alphaman presenteert: een poster en een video over Albert Helmans De stille plantage! De poster en video kunnen gebruikt worden ter ondersteuning van de nieuwe, op het onderwijs gerichte uitgave van De stille plantage, die onlangs verscheen in de reeks Tekst in Context (klik hier voor meer informatie). De Alphaman bedankt Michiel van Kempen voor het idee om met dit boek aan de slag te gaan!

Lees verder >>

Dit lees je in het eerste nummer van de lage landen

Hoe gaan we om met foute boeken? Waarom is Brihang een beeldend woordkunstenaar? Hoe ziet filosoof Ad Verbrugge de toekomst van de universiteit? Waarom ontwerpt Emma van der Leest met algen en schimmels en hoe ontketende Jan van Eyck een optische revolutie? Ontdek de antwoorden en meer dan 25 boekrecensies in het nieuwste nummer van Ons Erfdeel, excuseer: de lage landen.

Abonneren op de lage landen? Surf naar onze website en vraag een proefnummer of kies voor een combi, digitaal of papieren jaarabonnement.

Gedicht: Paul Éluard • Drie gedichten uit Capitale de la douleur

 

In het ene oog de maan, in het andere de zon van de beroemde Franse dichter Paul Éluard (1895-1952) bevat een brede selectie uit zijn bundels Capitale de la douleur (1926), La vie immédiate (1932) en Le livre ouvert (1938-1944). De vertaling is van Kiki Coumans, die ook de drie onderstaande gedichten uitzocht.

Drie gedichten uit Capitale de la douleur (‘Hoofdstad van smarten’)

Suite

Slapen, in het ene oog de maan, in het andere de zon,
Een liefde in je mond, een mooie vogel in je haar,
Uitgedost als de velden, de bossen, de wegen en de zee,
Mooi en uitgedost als een tocht om de wereld.

Vlucht door het landschap,
Tussen takken van rook en alle vruchten van de wind,
Benen van steen en sokken van zand,
Gevat bij de taille, spieren van rivieren,
En de laatste zorgen op een veranderd gezicht.

Lees verder >>

Kindertijdschrift in dialect(maand)

160 Overijsselse scholen aan de slag met Nedersaksische Wiesneus

Een recept voor ‘Hatseflatstaart’, vrijheidsleedkes, ’n Kolletje vertealsel, ’n weurzeuker, beeldverhalen en nog völ meer in het dialect: je vindt het in de Wiesneus. Met dit jaar ook popliedjes in de streektaal en verhalen voorgelezen door rocker Hendrik Jan Bökkers. En dat allemaal in het Nedersaksisch: een taal die in noordoost Nederland gesproken wordt. 

Lees verder >>

Taalhelden gezocht op het Kletskoppen Kindertaalfestival

(Persbericht Kletskoppen Kindertaalfestival)

Op zaterdag 29 februari 2020 organiseren taalonderzoekers van de Radboud Universiteit en het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek voor de derde keer het Kletskoppen Kindertaalfestival. In bibliotheek De Mariënburg in Nijmegen leren kinderen en hun (groot)ouders op een speelse manier hoe taal werkt. Met taalspelletjes en -experimentjes kunnen ze zo zelfs een echt diploma als Taalheld verdienen. Met het diploma mogen ze deelnemen aan wetenschappelijk onderzoek. 

Lees verder >>

Call for contributions: Francophone Literature in the Low Countries (ca. 880 -1600)

A special issue of Queeste, Journal of Medieval Literature in the Low Countries

In 2015, we concluded the introduction of our special issue on Literature and Multilingualism in the Low Countries with a renewal of Queeste’s ‘commitment to the varied and multilingual culture of the Low Countries’. And indeed, in the five years since then, Queeste has continued to publish scholarly articles on the production and circulation of literature in Dutch, French, and Latin, on translation, and on multilingual text collections and reading culture in the Low Countries.

Lees verder >>

De waarheid blijft een talige aangelegenheid

Door Marc van Oostendorp

Gelukkig zag ik Jacqueline Bel meteen toen ik de Nieuwe Kerk binnenkwam. Zij is de nieuwe Multatuli-hoogleraar, en dit was de opening van het Multatuli-jaar, dus zij mocht vast vooraan zitten, dus als ik in haar kielzog terecht kwam, had ik een topmiddag.

Maar zo was het niet, want de voorste rijen waren gereserveerd en het mannetje van de Nieuwe Kerk tegen wie ik zei ‘maar zij is de nieuwe Multatuli-hoogleraar’ sloeg terug met het argument ‘daar weten wij niets van’. Ik wilde al afdruipen, maar gelukkig kwam er een doortastender type dan ik die aan Jacqueline alsnog haar ereplaats gaf.

En ik zat dus in haar kielzog.

Lees verder >>

Call for papers: Interdisciplinair onderzoek naar taalvariatie in vroegmoderne West-Germaanse talen (ca. 1500-1800)

Universiteit Utrecht, 2-3 juli 2020.

De onderzoekers van het project Language Dynamics in the Dutch Golden Age (Universiteit Utrecht) nodigen u graag uit om deel te nemen aan de workshop ‘Interdisciplinair onderzoek naar taalvariatie in vroegmoderne West-Germaanse talen’ (2-3 juli 2020, Utrecht).

Deze workshop vertrekt vanuit de hypothese dat taalvariatie wordt bepaald door (de interactie tussen) grammaticale restricties en communicatieve factoren. De workshop richt zich specifiek op variatie in de drie grootste West-Germaanse talen (Engels, Duits en Nederlands) gedurende de vroegmoderne tijd (ca. 1500-1800). Deze periode kende belangrijke veranderingen die invloed hadden op taalgebruik en taalontwikkeling: politieke, wetenschappelijke, culturele en religieuze ontwikkelingen leidden bijvoorbeeld tot het gebruik van taal in nieuwe domeinen (wetenschap, religie, literatuur), taalverspreiding door grootschalige migratie en (actieve) taalstandaardisatie. In deze dynamische taalsituatie veranderden talen radicaal en trad taalvariatie niet enkel op tussen taalgebruikers (inter-auteur-variatie), maar ook binnen individuele taalgebruikers (intra-auteur-variatie).

Deze workshop wil onderzoekers uit verschillende disciplines samenbrengen – waaronder sociolinguïsten, formeel taalkundigen, computationeel taalkundigen en letterkundigen – om een beter beeld te krijgen van morfosyntactische variatie in de vroegmoderne West-Germaanse talen. Mogelijke onderwerpen zijn bijvoorbeeld variatie in negatie, naamval of werkwoordgebruik. We focussen specifiek op de vraag hoe (de interactie tussen) grammaticale en sociaal-culturele en literaire factoren deze taalvariatie beïnvloedden. Om deze vraag te beantwoorden, worden interdisciplinaire onderzoekslijnen verkend en verschillende onderzoeksmethoden bediscussieerd, waaronder kwantitatieve data-analyse met behulp van computationele technieken. Keynotelezingen worden verzorgd door prof. dr. Anita Auer, prof. dr. Anne Breitbarth, prof dr. UlrikeDemske en prof. dr. Eva Pettersson.

Geïnteresseerden kunnen een abstract indienen tot uiterlijk 1 april 2020 via deze link.

Gedicht: P.T. Helvetius van den Bergh • De slechte rijke

De slechte rijke

A
Een ruimer gift, vriend! Er is algemene nood.
Gij zijt schatrijk.

B
Nu ja, maar mijn behoefte is groot,
ik kan ‘t, met al mijn geld, geloof me, nauw’lijks plooien.
Mijn huis is een paleis, ik hou een macht van booien,
het leven kost me enorm. Daar, ga het zelf eens na,
diners, soupers, het spel, concert, bal, opera,
mijn stal, mijn jachtstoet, ‘k moet de honden niet vergeten;
ik heb er zes of acht, die enkel kalfsvlees eten.
Voor ons toilet komt alles uit Parijs,
’t is ’s zomers feest op ’t land, en ’s winters op het ijs.
De lieden die, om mij te plukken, zich verenen,
mijn vrienden, die mij geld aflenen,
mijn belle, tussen ons, die mij zo teer bemint,
maar, spijt mijn regens goud, toch nog te karig vindt;
en eind’lijk heb ik vrouw en kind.
Het valt niet moeilijk dus te gissen,
dat ik, hoe rijk ik ben, voor de armen niets kan missen.
En buitendien – veel wordt er van gepraat,
maar och, zij hebben ’t niet zo kwaad.
Al moesten zij in hutten wonen,
al eten zij slechts paardebonen,
al dat zij ons hun naaktheid tonen,
al neemt hun jammeren geen end,
ze zijn gewoon aan hun ellend.
‘k Voeg bij mijn gift geen halve cent.
Ik mag, ik wil hen niet in hunne luiheid sterken,
zij moeten werken, immer werken,
of hongeren, door eigen schuld!

A
Ik vrees, dat gij eens meer dan honger lijden zult!
Ach, velen denken zo! Maar geen die niet zou schromen
er zo brutaal voor uit te komen.

P.T. Helvetius van den Bergh (1799-1873)


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.

26 februari 2020, Leeuwarden: J.H. Halbertsma’s Fries-Latijnse Lexicon Frisicum (1872) vertaald

Door Anne Dykstra

Joost Hiddes Halbertsma (1789-1869) schreef het Lexicon Frisicum uitdrukkelijk niet voor de Friese bevolking. Toch wordt hij gezien als de founding father van de lexicografie van het moderne Fries. Daar valt wat voor te zeggen, want zijn postuum uitgegeven Lexicon Frisicum (1872) heeft uiteindelijk geleid tot het wetenschappelijke Wurdboek fan de Fryske taal (1984- 2011) van de Fryske Akademy, en daarmee tot allerlei andere woordenboeken die bij de Fryske Akademy zijn verschenen. 

Lees verder >>

De kanten zakdoek (1867)

Jeugdverhalen over joden (77)

Door Ewoud Sanders

Eduard Gerdes. Links als jonge man, rechts zeventig jaar oud.

Auteur: Eduard Gerdes (1821-1898)
Oorspronkelijk Nederlands

Herkomst en drukgeschiedenis

Eduard Gerdes behoort tot de productiefste en meest gelezen jeugdboekenschrijvers uit de tweede helft van de 19de eeuw. Hij publiceerde ruim 250 jeugdboeken. Daarnaast schreef hij verschillende liederen. Zijn beroemdste lied, ‘Daar ruischt langs de wolken’ (1858), is nog steeds populair en wordt wel de ‘Christelijke Internationale’ genoemd.

         Gerdes werkte geruime tijd als onderwijzer in Amsterdam. Daar bezocht hij de zogenoemde zondagavondbijeenkomsten van de bekeerde jood Isaac da Costa. Ook gaf hij Nederlandse les aan dominee Carl Schwartz, een Duitse bekeerde jood die halverwege de 19de eeuw in Amsterdam werkzaam was als jodenzendeling.

Lees verder >>

Gedicht: P.T. Helvetius van den Bergh • Compensatie

Compensatie

‘Uw schoonheid is een kapitaal
waarop ik recht heb, als gemaal,’
sprak Henri tot de ontrouwe Claire,
‘’t Choqueert me dus, dat gij, ma chère,
voor eigen reek’ning zaken doet,
en niemand mij mijn eer vergoedt.
Ook vind ik ’t zeer in u te laken
dat ge u soms gratis ’t hof laat maken.
Zijt gij zo op genot gesteld,
ik hecht aan de eer, of – aan het geld.
Lok vrij de minnaars in uw netten,
maar ik verkoop d’entreebiljetten.’

P.T. Helvetius van den Bergh (1799-1873)


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.



Pas verschenen: Jan Zwemer en Sjaak Kroon, De wordingsgeschiedenis van ‘Pleidooi voor de Moedertaal, de jeugd en de onderwijzers’.

Een reconstructie op basis van de Zierikzeese brieven van J.H. van den Bosch

In 1893 verscheen bij uitgeverij P. Noordhoff in Groningen Pleidooi voor de moedertaal, de jeugd en de onderwijzers van de hand van Jan Hendrik van den Bosch, leraar Nederlands aan de vijfjarige HBS te Zierikzee. De brochure presenteerde een geheel nieuwe benadering van het onderwijs Nederlands. Bij tijdgenoten leidde het Pleidooi tot wisselende, maar over het algemeen positieve reacties en een levendige discussie over het schoolvak Nederlands was het gevolg. In de jaren zeventig van de vorige eeuw vonden Van den Bosch’ ideeën opnieuw weerklank bij een groep kritische en vernieuwende lerarenopleiders en de discussie over wat goed moedertaalonderwijs is, duurt tot nu toe voort.

Lees verder >>

Welk kind zou voor zoo’n vader wel achting kunnen hebben?

De Multatulileescursus (71)

– Wat heb je daar?

– De bundel Ik heb niets tegen antisemieten, ik lééf ervan met stukken van Ischa Meijer (1943-1995). Deze week verschenen, omdat Ischa gisteren vijfentwintig jaar dood was. Geredigeerd door Ronit Palache.

– Oké. Maar we gingen vandaag toch de brieven uit de jaren 1882 en 1883 lezen in de Volledige Werken.

Lees verder >>

Gedicht: Tsead Bruinja • liefste niemand weet hoe wij in eerdere levens

Dichter des vaderlands Tsead Bruinja zocht onderstaand valentijnsgedicht voor u uit. Het Friese origineel staat onder de vertaling in het Nederlands (van Jabik Veenbaas en Bruinja zelf).

liefste niemand weet hoe wij in eerdere levens
elkaar voorbij liepen of de bus misten waar één
van ons beiden in zat of jij mijn zuster moeder
in was en het tussen ons niks mocht worden omdat

er te veel jaren of een geloof tussen ons
dreven zo plastisch als een continent zal de afstand
soms geweest zijn ik was misschien druk in de weer met
het uitvinden van vuur terwijl jij en je vrijer

Lees verder >>

Hun

Door Bas Jongenelen

Van uitstel komt afstel, dat is natuurlijk wat de 48,6% van de ondervraagden gedacht moeten hebben. Hun moeten er niet aan denken dat de Nederlandsche taal zo verloederd. Maar ja, dat gaat toch gebeuren. Ik had overigens gedacht dat het blokje ‘over 40 jaar’ groter zou worden als dat het nu is. En dat ‘over 10 jaar’ meer dan een kwart zou skoren? Nee. Afwachten dus, Over tien jaar spreken we mekaar er weer opnieuw over, okee? Gewoon weer op de vrimibo.

In de bril van een ander

Wonen in gedichten (2)

Door Judit Gera
Deze analyse is bestemd voor beginnende en licht gevorderde studenten
en hoort bij de categorie Het leven van alledag,

In de serie Wonen in gedichten bespreekt Judit Gera, hoogleraar in Boedapest, gedichten uit de Nederlandstalige literatuur, ten behoeve van het onderwijs in de Neerlandistiek extra muros. (buiten het taalgebied. Vandaag: In de bril van Bertha Teughels, van Alice Nahon (1896–1933).

Lees verder >>