Gedicht: Prosper van Langendonck • Aan Guido Gezelle

Aan Guido Gezelle

Zwaar peinzend hoofd, met eeuwigheid omtogen,
doorgroefd van voren, door de idee geleid,
diep over al dat wereldsch wee gebogen,
dat, staag opwellend in Uw boezem schreit;

schoon hoofd, wars van versiering, los van logen,
wijdstralend brandpunt van àl-menschlijkheid,
waarop, nu ’t aardsche leven is vervlogen,
een glans van eeuwig leven ligt gespreid;

in laaie liefdevlammen gaan ons harten
tot U, die al hun liefd’ hebt voorgevoeld,
en duizendvoud doorvoeld hun fijnste smarten,

met gal gelaafd, door ’t waanwijs volkje omjoeld,
waarop Gij nederschouwt, met zielvolle oogen,
grootsch van vergiffenis en mededoogen…

1904

Prosper van Langendonck (1862-1920)


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.

Hoe redden we het Fries? Meer vergaderen!

Door Marc van Oostendorp

Hoe slecht het gaat met het Fries? Neem de problemen van het Nederlands en vermenigvuldig ze met zeven, en je krijgt een benadering. Neem het onderzoek: de Fryske Akademy zoekt al geruime tijd vergeefs naar een directeur, alle opleidingen aan de universiteiten kampen met problemen, er komen daardoor ook steeds minder nieuwe onderzoekers bij. Als er niets gebeurt is het over een paar decennia afgelopen.

Alle tijd dus om de noodklok te luiden. Maar dan liever niet zoals DINGTiid het gisterenmiddag deed. Dit ‘orgaan voor de Friese taal’ publiceerde een notitie onder de al niet erg inspirerende titel (ik citeer nu steeds meer de Nederlandse versie) Op zoek naar nieuwe dynamiek en de nog onheilspellender ondertitel: Adviesnotitie betreffende de kennisinfrastructuur van het Fries. De inhoud stemt al evenzeer tot wanhoop.

Lees verder >>

Een sonnettenkransenkrans over bureaucratie en middenmanagement

Problemen, dingen, zooi en tribulaties is een krans van sonnettenkransen: 211 aan elkaar gekoppelde gedichten die met behulp van een Excell-sheet geschreven zijn. Een sonnettenkransenkrans is het kruispunt van poëzie en mathematiek. Het thema van deze sonnettenkransenkrans is bureaucratie, middenmanagament, stippen aan de horizon, scrummen, agile, hands-on-mentaliteit, targets en bottom-up-beslissingen en ander managementspeak. Het geheel is een romantisch terugverlangen naar de tijd dat je iedere ochtend naar kantoor moest.

Lees verder >>

Willem Elsschotquiz

Door Roland de Bonth

Het begon allemaal met de bovenstaande kassabon. Bij de naam Laarmans kan ik niet anders dan aan Elsschot denken en dat herinnerde me aan de Elsschotquiz die ik vele jaren geleden maakte. Ik heb hem opgesnord in mijn digitale archief en presenteer hem in het kader van mijn tweede lustrum als quizmaker graag aan de lezers van Neerlandistiek.

De afgelopen jaren heb ik negen quizzen gepubliceerd over boeken, personen en onderwerpen die mij interesseren of na aan het hart liggen: de Grote(-)Vondelquiz (juli 2014); de De Avondenquiz (december 2016); de Grote Brederoquiz van Neerlandistiek (december 2017); de Worm-en-Donder-kerstquiz (december 2018); de Historischewoordenboekquiz (juli 2019); de Multatuli-triviaquiz (maart 2020); De naam van de vaders. Een paasquiz (maart 2020); de Matthias de Vriesquiz (mei 2020); Letterzetters? Puzzelen met schrijvers (juli 2020).

Lees verder >>

Sara B. en de briefroman ten tijde van corona

Voor Lia van Gemert

Door Marco Prandoni

Een van de eerste boeken die na de lockdown in Italië zijn verschenen, is Trio van Dacia Maraini (Rizzoli), een historische briefroman die speelt in de Siciliaanse stad Messina tijdens de pestepidemie van 1743. De hoofdpersonen Agata en Annuzza proberen aan hun isolement te ontsnappen door brieven aan elkaar te sturen. Dat ze beiden verliefd op Girolamo zijn, staat hun vriendschap niet in de weg. Deze roman van feministe Maraini zou weliswaar niet slagen voor de zgn. Bechdel Test* – komen er in een bepaalde roman / film minstens twee vrouwen voor, die met elkaar over een ander onderwerp praten dan ‘mannen’? – en pendelt een beetje saai heen en weer tussen de twee correspondenten, maar toch is wat ze doet ook subtiel. Want met deze literaire vorm geeft haar roman stem aan de behoefte aan communicatie die velen, fysiek afgesneden van de buitenwereld maar steeds op zoek naar nieuwe manieren om daarmee in contact te blijven, tijdens een lockdown kunnen voelen.

Een briefroman die wel glanzend voor de Bechdel Test zou slagen is Sara Burgerhart van Betje Wolff en Aagje Deken. Het toeval wil dat juist deze klassieker op het programma stond van de cursus Nederlands 2 in Bologna toen de pandemie uitbrak. We lazen en vertaalden uit de Tekst-in-Context-editie, bezorgd door Marleen de Vries, Karel Bostoen en Lia van Gemert: Sara B., een rebelse vrouw uit de Verlichting (AUP, 2012). Naar mijn idee, het beste deel van de reeks. De thematische indeling van de hoofdstukken – zielsvriendschap, liefdesperikelen, religie & verlichting, overal verraad enz. – biedt de mogelijkheid tot interessante, gerichte literair-historische uitstapjes zonder afbreuk te doen aan de complexe opzet van de roman of aan zijn spanningsboog. Studenten konden de hertaalde tekst zonder al te veel moeite begrijpen. Ze reageerden verrast, vervolgens geamuseerd en uiteindelijk geboeid.

Lees verder >>

De vrouwelijke voice-over: alle 13(+) beter? Een afspeellijst met Nederlandse hits van toen*

Roos Blufpand zingt ‘Eenicheydt is Armoedt’ (OBA, 23-8-2018).

Door Erwin Mantingh
*Voor Lia van Gemert

De vrouwelijke voice-over: inleiding

De Theaterzaal van de Openbare Bibliotheek Amsterdam is op donderdag 23 augustus 2018 ’s avonds uitverkocht. Aanleiding: de 400e sterfdag van een groot toneelschrijver en (lied)dichter. Op het programma staat onder meer de naam van een mij onbekende zangeres. Als zij aan de beurt is, heeft zij nog geen tien minuten nodig om de zaal te overdonderen. Dat gaat zo:

Jonge vrouw komt op. Lange donkere haren over de blote rug en hals, zilverglittertruitje, zwarte broek, blote voeten. Zij neemt zwijgend plaats achter de zwarte vleugel. Achter haar een reusachtige projectie met een beeltenis van een bebaarde, besnorde en breed gekraagde zeventiende-eeuwse man. Met glasheldere stem en vol overgave zingt en begeleidt ze twee liedjes over angst voor eenzaamheid en de ongedurige liefde. Applaus. Roos Blufpand zingt Bredero en doet een afstand van vier eeuwen teniet.

Lees verder >>

Gedicht: Bernke Klein Zandvoort • korrel

Twee gedichten uit Veldwerk, de tweede bundel van Bernke Klein Zandvoort.

korrel

op een ochtend stond ik drie roltrappen diep
te wachten tot de eerste metro op zou komen

de vezelige geur van onder de grond
werd af en toe aangelengd met een windvlaag
die, eerder in het stelsel gegenereerd, nu pas over
ons perron waaide

een korrel draaide zich om

zoals een foto in een handomdraai
van z’n blanke achterkant naar boven wordt gekeerd
stond er een beeld op in de ruimte van mijn hoofd

had het lang gereisd, vroeg ik me af
welke routes om mij hier te vinden

Lees verder >>

‘Alles zonder ethisch of aesthetisch gelul’

Brief in een tijdschrift gevonden (Epiloog)

(Over Het Boek Van Violet En Dood van Gerard Reve)

Door Nico Keuning

Op 7 september 1994 stuurt Gerard Reve vanuit Machelen een brief plus het zevende hoofdstuk van wat later Het Boek Van Violet En Dood zal heten naar Bert de Groot, uitgever van L.J. Veen. Op dat moment denkt Reve nog aan Zelf kamperen, als titel voor de roman. Een eerdere titel is afgevallen: ‘Sex In Bomen is wel romantisch en padvinderkundig, maar toch iets te agressief voor het positief-christelijke volksdeel.’ Een week later is hij aan hoofdstuk acht begonnen. ‘Wat een ellende allemaal!’ schrijft hij aan zijn uitgever en diens vrouw Netty: ‘Wisten jullie dat ook Jean-Luc zijn graf, na vier (4) jaren, spoorloos verdwenen is?’ Het is op dat moment in werkelijkheid pas ruim twee jaar geleden dat Jean-Luc werd begraven. ‘Ook zijn vader, eerst onder een sober houten kruis en nu gewoon weg, wat natuurlijk beter is dan later niet te vinden.’

Nederlands: Profielwerkstuk van het jaar!

Levende Talen Nederlands organiseert profielwerkstukwedstrijden voor vwo, havo én vmbo!

Het is een inspirerende traditie: de profielwerkstukwedstrijden Nederlands voor havo en vwo. Nieuw dit jaar is dat Levende Talen Nederlands nu ook een wedstrijd organiseert voor het vmbo: anders, en passend bij het karakter van het PWS op dit schooltype.

Deze eerste editie voor het vmbo is een pilot, maar hopelijk volgen nog vele edities! Anders dan bij havo en vwo is er geen eis dat het werkstuk over een talig of literair onderwerp gaat. Wij belonen werkstukken (in allerlei vormen) waarin sprake is van een ‘bijzondere taalprestatie’.

Zie voor meer informatie over de wedstrijd:

Vlogboek – Hoe laat is het?

In deze video bespreekt Jörgen het artikel What time is it? Temporal analysis of novel, waarin de onderzoekers hun resultaten delen van een algoritme dat de tijd op de dag binnen boeken analyseert en voorspelt.

(Bekijk deze video op YouTube.)

Bronnen:
Allen Kim, Charuta Pethe & Steve Skiena (2020), What time is it? Temporal Analysis of Novels, Association for Computational Linguistics, p. 9076–9086, via: https://www.aclweb.org/anthology/2020.emnlp-main.730.pdf

Angel X. Chang & Christopher D. Manning (2012), SUTime: A library for recognizing and normalizing time expressions, European Language Resources Association (ELRA), p. 3735–3740, via: http://www.lrec-conf.org/proceedings/lrec2012/pdf/284_Paper.pdf

De volgende boeken komen langs:
F. Scott Fitzgerald – The great Gatsby
Arnon Grunberg – De joodse messias
Peter Buwalda – Bonita Avenue
Charlotte Mutsaers – Rachels rokje
Jan Cremer – Ik Jan Cremer
Remco Campert – Het leven is vurrukkulluk

Baby leert taal

Taalbeschouwing voor de basisschool (4)

Door Marc van Oostendorp

Mijn zusje Mila kan nog niet praten.

Ze is nog maar een paar weken geleden geboren. En praten moet je leren.

Kan ze dan overmorgen praten?

Als opa en oma op visite zijn?

Nee, we moeten daarvoor nog heel lang wachten, zegt mama.

Baby’s kunnen huilen en lachen en verbaasd kijken.

Ze kunnen ook geluidjes maken, maar praten kunnen ze nog niet.

Alles moet Mila nog leren. Wat drinken betekent.

En slapen.

Banaan.

Grappig.

Zusje.

Meer dan honderd woorden. Meer dan duizend.

Hoe gaat Mila dat allemaal doen?

Mama lacht.

“Dat gaat vanzelf”, zegt mama.

“Baby’s en kleine kinderen letten de hele tijd goed op.”

Ik kijk naar Mila.

Ze kijkt terug, maar let ze nu ook op?

“Hoe weet Mila dan dat ze moet opletten?”, vraag ik aan mama.

Niemand kan dat haar toch vertellen, dat ze moet opletten?

“Baby’s weten dat”, zegt ze.

Al toen ze in mijn buik zat, lette Mila op wat ik zei.

Als ze eenmaal genoeg gehoord heeft, gaat ze zelf ook praten.

Gedicht: Thomas Arents • Verbeelding van de dronkenschap

Verbeelding van de dronkenschap (fragment)

In ’t kort ook, hoe gering een mensch op aardt kan weezen
Hy heeft voor alle quaat door dronkenschap te vreezen.
Een dronkaart die verspilt zyn erfgoet zonder vrucht,
En maakt dat zyn gezin om zyne dwaasheit zucht.
Hy doet van voddevaêrs het zyne zich ontprachen,
Die, als hy is berooit, om zyne dwaasheit lachen.
Hy stelt zich zelf ten spot van elk die hem ontmoet,
En wordt van brave liên gestoten met den voet.
Naakt, haveloos, bedrukt, gevoelt hy alle plagen,
En moet nog boven dat elks schots verwyt verdragen.
’t Gemoet vol kommer, en het lichaam vol van pyn,
De leden bevende van jicht en fleresyn,
Zyn ogen root en zwak, de handen krom gebogen
De beenen knikkende en zyn kragten gansch vervlogen,
’t Gedenken sporeloos, en, in een woort gezeit,
Het ware voorbeelt van volstrekte elendigheit.

Thomas Arents (1652-1701)
Mengelpoëzy (1724)


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.

Nederland treurt. Rampliederen door de eeuwen heen

Op zaterdag 28 november ging de productie Nederland treurt. Rampliederen door de eeuwen heen in première, uitgevoerd door Camerata Trajectina. Dit Utrechtse muziekgezelschap gaf een concert tijdens het Wavelength festival, dat dit jaar in het teken van PANDEMIE stond.

Camerata Trajectina speelde een selectie rampliederen over de pest, watersnoden en insectenplagen. Ook de Leidse buskruitramp van 1807 werd bezongen. Verder was er een prachtige vertolking van het ‘Treur-Lied over den Hollandschen inbreuck der wateren in den Dordtsche Weerd geschiet den 21/31 Decemb. 1658, door Jodocus van Lodenstein. Het project komt voor uit een samenwerking met Lotte Jensen, die onderzoek doet naar de verwerking van rampen in liederen. De cd-opnames zijn eind januari en zijn mogelijk zijn gemaakt via een crowdfundcampagne.

Het concert is nog een week terug te kijken via YouTube​. Behalve muziek zijn er ook korte interviews over de ontwikkeling van een vaccin tegen corona op het Bioscience Park te Leiden te zijn en een gesprek met Lotte Jensen over haar onderzoek naar rampliederen.

Te verschijnen: Frans Budé, Het schikken van de dingen

Op 28 december 2020 wordt Frans Budé 75 jaar. Bij deze gelegenheid verschijnt de dichtbundel Het schikken van de dingen : zestien Soutines. Elk gedicht beschrijft een schilderij van Chaïm Soutine (en handelt tevens over elk van ons: wat we kunnen zien, hoe we kunnen leven).

De laatste regels van het laatste gedicht, ‘Denkend aan Soutine’, zijn een mijmering over het leven:

Het gevoel van stilte
en afronding, behoefte om het leven te doorgronden, al wat ons tegemoetkomt en verdwijnt – alleen zichzelf behoort.

De poëziebundel is een uitgave van Druksel. Honderd genummerde exemplaren zijn bestemd voor de verkoop, 26 geletterde gereserveerd voor de uitgeverij, alle boeken werden door de auteur gesigneerd. 48 pagina’s, recto gedrukt, twee kleuren, 16 op 21,5 cm. Het boek kost 20 euro (dit is zonder verzendingskosten). Meer informatie opwww.druksel.be

‘Veracht niemand om zijnen godsdienst’ (1840)

Jeugdverhalen over joden (118)

Door Ewoud Sanders

Auteur: Georgius ‘(George’) Jacobus d’Ancona (1803-1850)

’k Zag een’ Jood met oude klêeren
Schreeuwend loopen langs de straat,
En twee nette jonge heeren,
Riepen: Smous! – wat werd hij kwaad.

En was het wel zonder reden?
Foei, dat men een’ armen man
Tegen Godsdienst, tegen zeden
Toch zoo vuig bespotten kan.

Laat men Jood of Christen wezen,
Enkel die verdraagzaam zijn
Toonen dat zij Gode vreezen;
Hem niet dienen slechts in schijn.

Niemand zal ik ooit verachten,
Om de leer die hij belijdt,
Allen, die de deugd betrachten,
Zijn mijne achting toegewijd.

Lees verder >>

Gedicht: Lukas Rotgans • Geessel der dronkenschap

Geessel der dronkenschap

Wat werkt de drank in ’t volk al kluchtige gebaarden!
Hoe kan een reedlyk hart door dronkenschap ontaarden!
Wat brengt zy vruchten voort, verscheide van natuur!
Zy slypt de wapens voor de gramschap; stookt een vuur
Van twist en tweedragt in de menschelyke zinnen.
Z’ontsluit het hart, en laat de vuile driften binnen.
Zy spreidt de lustkoets voor d’onkuischeit, die de ziel
En ’t lichaam smet, gelyk een roerelooze kiel,
Door stormen op de zee geslingert heen en weder,
Dan aan de wolken ryst, of stort ten afgrondt neder,
Totze eindlyk, op een klip geslingert, barst van een:
Zo kruist een dronkert op de golven hier beneên,
Tot zyn verzwakte kiel, ontbloot van ’t roer der reden,
Op bank of klip vergaat van ongebonde zeden.

Lukas Rotgans (1653-1710)
uit: Boerekermis (1708)

kluchtige gebaarden: zonderlinge gedragingen
verscheide van natuur: afwijkende van de natuur
lustkoets: bed


Abonnees van Laurens Jz. Coster ontvangen iedere werkdag een gedicht per mail.

Aankondiging: het A.F.Th. van der Heijden Huis

“….Ik zou van de hoge, ik zou in het diepe…” is de cryptische titel van een novelle, die A.F.Th. van der Heijden schreef voor de Vrienden en Vijanden van het A.F. Th. Van der Heijden Huis in Eindhoven. Liefhebbers én haters van zijn werk krijgen deze novelle, die in beperkte oplage is gedrukt, als zij lid worden van de Stichting

Lees verder >>

Aangenaam – een podcast over namen

Zeg me je naam en ik weet waar je vandaan komt

(Persbericht NTR)

Bij de naam Pedro denk je aan Spanje, bij Yuri aan Rusland en bij Giuseppe aan Italie. Er zijn namen die typisch zijn voor de plek waar ze vandaan komen. Dit geldt in elk geval voor landen. Maar geldt het ook bínnen een klein land als Nederland?Jazeker! Natuurlijk zijn er de Friese namen. Tjitske, Rintje, Epke, ze komen bijna allemaal uit Friesland. Maar hoe het zit voor de rest van ons land, of er namen zijn die op één plek voorkomen en verder bijna niet, dat was nog nooit onderzocht.

Tot nu! Naamkundige Gerrit Bloothooft van de Universititeit Utrecht is speciaal voor de podcast Aangenaam in de namendatabank op zoek gegaan naar streekgebonden namen. Met verrassende resultaten. Zo blijkt elke provincie in Nederland zijn eigen unieke namen te hebben. Hubertus in Limburg, Jozias in Zeeland, Maagje in Utrecht, Annechien in Drenthe en ga zo maar door. Uit Bloothoofts onderzoek volgt een lijst van ruim 500 bijzondere streekgebonden namen.

Tussen alle namen springt er één heel erg uit, de naam Marèl. De naam is nieuw, het is geen migrantennaam en hij komt alleen voor in het oosten van het land. Waar komt de naam vandaan? Waarom is hij juist in Almelo, Oldenzaal en Tubbergen zo populair? In de nieuwste aflevering van Aangenaam gaan we op zoek naar het verhaal achter de streekgebonden naam Marèl.

Speel nu Plaats de naam
Weet jij welke naam uit welke streek komt? Speel het spel Plaats de naam op www.ntr.nl/aangenaam (gratis) en ontdek welke bijzondere streekgebonden naam waar in Nederland het meest voorkomt.