Herziene editie van de Middelnederlandse vertaling van de Chirurgia Magna van Lanfranc van Milaan, handschrift UBA UvA II F 39

Door Willem Kuiper

Middeleeuwse literaire personages zijn kinderen van hun tijd, ook in medisch opzicht. Kennis van de middeleeuwse geneeskunde, die nogal afwijkt van de onze, kan ons doorslaggevend helpen bij het begrijpen en interpreteren van de beschrijving van iemands uiterlijk (fysiognomie), gedrag en temperament (humorenleer) in een letterkundig werk. Alleen al om die reden doen historisch letterkundigen er verstandig aan om zich te verdiepen in de medische literatuur van de periode die zij bestuderen. Soms worden wij hierbij geholpen door vakmensen, zoals met dit boek: Joost Jonkman, Ludo Jongen en Al de Weerd, Lanfranc van Milaan. Een bloemlezing uit zijn middeleeuwse chirurgie. Houten [Sapienta] 2016. Een aankondiging / bespreking vindt u in dit tijdschrift op 27 augustus  2016.
Een jaar eerder al verscheen op de DBNL een integrale editie van dit Amsterdamse handschrift, waaruit de bloemlezing werd samengesteld: Dit is die tafel vanden Groten Lancfranck, bezorgd door Ludo Jongen en Joost Jonkman.

Het editeren van een medisch technisch handschrift, geschreven omstreeks 1460, is bepaald geen ‘sinecure’. Van deze digitale editie is nu een nieuwe, verbeterde en gecorrigeerde versie verschenen, omdat in de eerste transcriptie meer fouten bleken te zitten dan wenselijk en aanvaardbaar is. De tekst werd in zijn geheel opnieuw gecollationeerd. Ook werden de verwijzingen in de tekst naar de vele noten verduidelijkt. Bovendien werd een glossarium toegevoegd van de in de recepten gebruikte ingrediënten en een vertaling van de Latijnse vroeg-zestiende-eeuwse gebruikerssporen, getranscribeerd en vertaald door prof. dr. Wilken Engelbrecht.

 

Geplaatst in artes-literatuur, edities | Getagged | Een reactie plaatsen

omslachtig / omstandig

Verwarwoordenboek Vervolg (39)

Door Jan Renkema

In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.

Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.

omslachtig / omstandig

De woorden verschillen niet in betekenis, wel in gebruik. Lees verder

Geplaatst in column | Getagged , , | Één reactie

Vijftig jaar vriendschap

Door Peter van Zonneveld

Gisteren vierden Adriaan van Dis en ik dat wij vijftig jaar bevriend zijn. In september 1967 gingen we allebei Nederlands studeren in Amsterdam. Sindsdien hebben we elkaar niet uit het oog verloren. Ik heb veel aan hem te danken. Adriaan was een enthousiaste student, die goede resultaten behaalde. We volgden dezelfde werkgroepen en hoorcolleges. In 1970 gingen we op zoek naar De Wildenborch, Starings kasteel in Vorden. Verend als in een koets reden wij in Adriaans vuurrode lelijke eend door de Achterhoek. We wandelden over het landgoed en dwaalden om het huis. Later die dag bezochten we de in Zutphen de magistrale Walburgiskerk. Toen de duisternis gevallen was, begon Adriaan tot mijn verbazing aan de voet van de kerktoren spontaan met luide stem ter plekke verzonnen negentiende-eeuwse verzen te declameren.

Vanaf de middelbare school was ik bevriend met Boudewijn Büch en het leek me leuk als mijn beide vrienden elkaar eens zouden ontmoeten. In datzelfde jaar 1970 vond op mijn zolder in de Vondelkerkstraat in Amsterdam de kennismaking plaats. Het liep anders dan ik verwachtte. Niemand had nog van hen gehoord, ze waren nog niet bekend, maar het werd een confrontatie tussen twee diva’s, die met opgestoken veren tegenover elkaar stonden. Ik was verbijsterd. ‘Weet je nog wat Boudewijn over me zei?’ vroeg Adriaan later. ‘Ja, je was een valse Haagse nicht’, antwoordde ik. Nadien is het nog wel goed gekomen tussen die twee. Lees verder

Geplaatst in column | Getagged | 2 Reacties

Wat ek vandag wil kom loop staan vertel

Deur Jana Luther

In Neerlandistiek.nl het Marc van Oostendorp gister, onder meer, geskryf oor Nederlandse sinne soos die volgende:

  • Hij zit zich vreselijk op te winden.
    (Hy sit hom vreeslik en opwen.)
  • Ik zit me al weken te vervelen op Vlieland.
    (Ek sit my al weke op Vlieland en verveel.)

Wat is die vernaamste verskil tussen dié Nederlandse en Afrikaanse sinne? Lees verder

Geplaatst in column | Getagged , | 2 Reacties

Ilja Leonard Pfeijffer als wereldvreemde snuiter

De taal van Ilja Leonard Pfeijffer (33)

Door Marc van Oostendorp

Beste Ilja,

Het spijt me dat ik je nu pas schrijf. Je kreeg een paar dagen geleden een brief waarin je werd gevraagd:“Voor wie wil je schrijven? Voor een wereldwijd publiek van tien bijziende autisten die vroeger op de kostschool te veel zijn gepest, of voor alle barmannen en serveersters van Nederland en België?”

Ik wil je ervan overtuigen dat je je niets moet aantrekken van die brief.

De auteur van dat epistel was je eigen ik, dr. Ilja Leonard Pfeijffer, maar dan uit het jaar 2014 – inderdaad, de verre toekomst. Hij zal de brief later publiceren in Brieven uit Genua, samen met de andere curieuze brieven die je af en toe van hem krijgt. Die tien bijzijnde autisten waar hij het over heeft, daar hoor ik dan juist weer bij. Ik ben een oudere versie van een vage kennis van je, al hebben we op dit moment in het geheel geen contact. Behalve dan dus via deze brief, maar die telt niet.

Een paar regels eerder in dezelfde brief had de oude Ilja mij en mijn collega’s al “wereldvreemde snuiters” genoemd, “met stof onder hun oksels wie het haar uit de oren groeit en die misschien wel geruite pyjama’s dragen die hun vrouw voor hen strijkt.” Met die lui verspilt jij volgens de oude Ilja “de beste jaren van je leven om uiterst geleerde en ultiem specialistische boeken en artikelen te schrijven die niemand anders kan begrijpen”. Lees verder

Geplaatst in column | Getagged | Een reactie plaatsen

Gedicht: J.B. Charles – Je weet weer niet wat ik bedoel

Je weet weer niet wat ik bedoel

Voor mij is de liefde een bed,
nee, je weet weer niet wat ik bedoel.
Ik bedoel op het bed staat een stoel,
op die stoel zette ik een kruk
daar bovenop daar sta ik.
Dus een hachelijk evenwicht.
Maar dat is nog niet genoeg:
Ik houd met de armen gestrekt
het breekbaarste liefste omhoog
dat ik met het hoofd in de nek
van onderen met mijn oog
in evenwicht blijf kijken.
Gaat iets fout dan valt alles stuk.
Het breekt, ik breek zelf, wij breken.
Maar dit heb ik kunnen bereiken.
Ik wil en ik kan nooit terug.

J.B. Charles (1910-1983)

Geplaatst in gedicht | Getagged , | Één reactie

28 oktober 2017: Kletskoppen, het eerste kindertaalfestival van Nederland

Hoe werkt dat eigenlijk, leren praten? Tijdens het Kletskoppen kindertaalfestival op zaterdag 28 oktober in Nijmegen leren kinderen het spelenderwijs. Een wetenschapsdag voor het hele gezin, vol leuke experimentjes, demonstraties en interactieve lezingen over kindertaal. Laat je verrassen door het veelzijdige taalonderzoek van de Radboud Universiteit en het Max Planck Institute for Psycholinguistics.

Tijdens Kletskoppen kunnen gezinnen met kinderen tot 12 jaar gebarentaal leren, een digitale papegaai woordjes bijbrengen, testen of ze een heuse Woorduitvinder zijn of op berenjacht gaan met een hoorspel.

Gebaren

Ouders kunnen al hun vragen stellen aan wetenschappelijke experts op het gebied van taalontwikkeling – over het meertalig opvoeden en mijlpalen in de taalontwikkeling bijvoorbeeld. En voor de allerjongsten zijn er voorlees- en knutselactiviteiten. Daarnaast zijn er ook activiteiten in het Engels: meertalige gezinnen zijn van harte welkom! Lees verder

Geplaatst in evenementenagenda | Getagged , , , | Een reactie plaatsen

8 december 2017: 11e Dag van de Nederlandse zinsbouw

De Dag van de Nederlandse Zinsbouw is een jaarlijkse workshop waar taalkundigen vanuit verschillende achtergronden (disciplines, theorieën) in debat gaan over thema’s die betrekking hebben op de  zinsbouw van het Nederlands. Het overkoepelende thema van dit jaar betreft de relatie tussen de synchrone syntaxis van het Nederlands en andere gebieden van de taalkunde. Iedereen is welkom: deelname is gratis.

De belangrijkste informatie vindt u hieronder. Voor praktische informatie en eventuele updates verwijzen wij u naar de DNZ-website. Lees verder

Geplaatst in evenementenagenda | Getagged | Een reactie plaatsen

Joods staan

Door Marc van Oostendorp

‘Staan te zeggen’ in de taal van de Jooden, 1791. Bron: Delpher. (Met dank aan Ewoud Sanders.)

Ik heb nieuws over zitten!

Zoals jullie weten heeft het Nederlands zinnen zoals ‘hij zit zich vreselijk op te winden’ en ‘ik zit me al weken te vervelen op Vlieland’, die best waar kunnen zijn als hij of ik af en toe gaan staan.  Het werkwoord drukt vooral uit dat de activiteit lang duurde. Lopen en staan hebben ook zo’n betekenis (‘die jongens lopen zich te vervelen’, ‘ik sta bloemen te verkopen’), al lijkt er toch nog iets meer over van de betekenis van staan (je kunt nog wel zeggen ‘ik loop me’, maar niet zo makkelijk ‘ik sta me al weken te vervelen op Vlieland’). Met andere werkwoorden van beweging is het helemaal niet mogelijk: ‘ik kruip me de hele dag te vervelen’ is geen goede zin.

Van zitten is de oorspronkelijke betekenis ook nog niet helemaal weg – daarom kun je niet zeggen ‘ik zit op de hoek te staan’ – maar hij is ernstig aan het vervagen. We hebben hier op Neerlandistiek al een paar keer gewezen op het humoristische effect dat je ermee kunt sorteren. Peter-Arno Coppen schreef in 2011 een column over lopen in het programma Neonletters, en ik besteedde nog maar onlangs een stukje aan de manier waarop Ilja Pfeijffer zitten gebruikte. Door de constructie net iets verder te rekken dan hij toch al is, krijg je een grappig effect. Tegelijkertijd is niet ondenkbaar dat ooit – niet morgen, misschien over een paar eeuwen – zal moeten worden uitgelegd waarom dat grappig is, omdat iedereen het dan zo zegt.

Het nieuws is dat de constructie bovendien al veel eerder werd opgerekt en ook toen een humoristisch effect beoogde. Ik dank het aan de journalist en historicus Ewoud Sanders. Lees verder

Geplaatst in column | Getagged , , | 6 Reacties

Taal & Tongval 2017: Monolingual histories – Multilingual practices. Issues in historical language contact.

Op 1 december a.s. is in Gent het jaarlijkse colloquium van Taal & Tongval. Het thema is Monolingual histories – Multilingual practices. Issues in historical language contact.

Met: keynote lezingen door Päivi Pahta (Tampere), Joseph Salmons (Madison, Wisconsin) en Marijke van der Wal (Leiden). Plus: veertien lezingen in parallelsessies.

Het volledige programma is te vinden op de website. Daar kunt u zich ook aanmelden.

Geplaatst in evenementenagenda | Getagged , , | Een reactie plaatsen