Kan een wetenschapper nog op de VVD stemmen?

Door Marc van Oostendorp

De verwarrende vraag doet zich ineens voor of je als wetenschapper nog wel op de VVD kunt stemmen bij de komende Kamerverkiezingen. Of je, zelfs als je sympathie hebt voor de standpunten van die partij over pakweg de infrastructuur of defensie, niet eigenlijk links moet kiezen als de wetenschap je lief is.

Dat komt door een motie van VVD-Kamerlid Duisenberg en een tweet die deze eerder deze week wijdde aan de stemmingsuitslag:

Wat is er mis met die motie? Je gaat natuurlijk geen onderzoek laten doen als je niet vermoedt dat er een probleem is; je gaat de KNAW geen geld laten spenderen aan het samenstellen van een commissie, die commissie voorzien van koffie en koekjes (die zijn er altijd, in het Trippenhuis), en dan een rapport laten schrijven over zo maar een willekeurig onderwerp als ze hun tijd ook aan gewichtiger zaken kunnen besteden.

En dat onderwerp zou hier moeten zijn zelfcensuur?

Plagiaat

Natuurlijk: als er sprake is van zelfcensuur in de wetenschap, is dat een ernstige zaak. Er zouden onmiddellijk maatregelen moeten worden getroffen. Degenen die zichzelf censureren, die sommige zaken niet naar voren brengen die volgens hen wel waar zijn omdat ze vrezen voor bijvoorbeeld hun carrière – zulke lieden moeten onmiddellijk ontslagen worden. Een wetenschapper is voor alles een soldaat van de waarheid.

Na fraude en plagiaat lijkt zelfcensuur me dan ook de grootste zonde in de wetenschap. Sterker: zelfcensuur is het achterlijke zusje van die andere twee. Het is een soort fraude: je werkt mee aan het verdoezelen van de waarheid. Het is een soort plagiaat: je zorgt dat andermans ideeën beter gehoord worden dan die van jezelf.

Discussies

Het zal ook vast voorkomen. Afgezien van een paar moeilijke gevallen (waar mensen vooral beter beschermd moeten worden), zijn er vast genoeg minne mensen in de wetenschap die inderdaad hun eigen carrière voorop stellen boven de heilige zoektocht naar de waarheid. Maar er is geen enkele concrete aanleiding om te denken dat politieke opvattingen, en al helemaal niet bepaalde (‘rechtse’) politieke opvattingen daarbij een rol spelen, zoals minister Bussemaker ook al terecht opmerkte.

Een onderzoek naar dit onderwerp gelasten bij de KNAW betekent daarentegen paradoxaal genoeg dat je wetenschappers vanuit de politiek oplegt dat ze ergens onderzoek naar doen zonder dat dit gemotiveerd is, anders dan dat, zoals de motie zegt, er ‘in het buitenland’ (het buitenland) ‘discussies worden gevoerd’ over dit onderwerp. Dat is een kenmerk van het buitenland, dat er over van alles en nog wat discussies worden gevoerd, zonder dat de KNAW dat meteen gaat onderzoeken.

Redelijke wetenschapper

De hashtag #teleurstellendmaarverbaastmeniet die Duisenberg aan zijn tweet toevoegde is ook een valse. Hij suggereert dat partijen die een redelijke, afstandelijke relatie tussen politiek en wetenschap voorstaan daar politieke bedoelingen mee hebben: dat zij de ‘zelfcensuur’ willen afdekken. Dat verbaast misschien niet voor een partij die eerder al meldde dat het KNMI zich niet ‘met het klimaat mag bemoeien’. Er is een politieke stroming die vindt dat onwelgevallig onderzoek zélf wel door politieke veronderstellingen zal zijn ingegeven.

Met andere woorden, de VVD lijkt erop uit dat wetenschappers misschien niet zichzelf censureren, maar dat de politiek dit doet. Dat er maar drie partijen tegen die onzalige motie hebben gestemd, laat de redelijke wetenschapper maar weinig keus bij de komende verkiezingen.

Lees ook de reactie van Jona Lendering op Duisenbergs initiatief een paar weken geleden. Vandaag schreef Lendering ook al een mogelijke reactie van de KNAW.

Update 09:36. Frans van Heest meldt dat er nog meer partijen tegen de motie van de VVD hebben gestemd. Dat maakt de keuze dus weer iets groter:

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW) en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in column. Bookmark de permalink.

6 reacties op Kan een wetenschapper nog op de VVD stemmen?

  1. Lucas Seuren schreef:

    Voer de motie uit. KNAW hoeft geen commissie in te stellen, er wordt gevraagd of het een rol speelt. Antwoord: nee en doorgaan zoals we bezig zijn.

    Beetje verspilling van ambtelijke arbeidsuren, maar een enkel mailtje over en weer is ook weer niet zoveel moeite.

    • Ik denk niet dat de KNAW de motie uit kan voeren. De minister zal dat moeten doen door e.e.a. aan de KNAW te vragen om…. (enz.) Als de minister dat vraagt, moet de KNAW het ook doen, vind ik. Maar de minister kan ook nog besluiten het niet te doen.

  2. Jona Lendering schreef:

    Ik neem de vrijheid te linken naar de reactie die de KNAW dient te schrijven. https://mainzerbeobachter.com/2017/02/09/wetenschappelijke-zelfcensuur/

  3. Bas Janssen schreef:

    In de NRC lees ik dat het met name om de (sociale) psychologie zou gaan, dus afgezien misschien van een aantal socio- en psycholinguïsten zit het in de neerlandistiek in elk geval wel snor 🙂 Uit onderzoek zou blijken dat de meerderheid van de onderzoekers in de psychologie links zijn en dat zou dan tot zelfcensuur van “rechtse” resultaten leiden. In het artikel wordt ook gesuggereerd dat een onderzoeker vanwege links onwelgevallige resultaten benadeeld zou zijn door NWO.
    https://www.nrc.nl/nieuws/2017/02/08/onderzoek-naar-linkse-wetenschap-zinnig-6605485-a1545138

Laat een reactie achter