Ik dwong mezelf te blijven kijken

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (15/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 15. <blendle>

kuleshov1331582127313Er wordt wel gezegd dat de romanschrijver van de filmregisseur heeft leren snijden. Zaterdag liet de schrijver Natan nog achter op Schiphol, zich afvragend hoe hij de chartervlucht naar Kiev kon binnendringen. Nu staat hij opeens op het ziedend hete boerenerf naast het neergestorte vliegtuig (‘heet als een oven in een smidse’ – een hel in een hel, net zoals Branda’s tinnitus herrie in herrie bevatte).

Ik weet niet of het echt van de film komt – hoe zou je dat moeten bewijzen?, maar het past natuurlijk ook goed in de vorm van het feuilleton. Van der Heijden heeft duidelijk voor deze zomerserie méér gedaan dan al bestaand manuscript in 60 stukjes hakken. Iedere aflevering tot nu toe is een min of meer op zich staande scene van steeds ongeveer 750 woorden lang. Hij moet, kortom, vrij precies hebben zitten monteren.

De helft van de scene van vandaag bestaat uit een foto, althans een stilstaand beeld.  In detail wordt het lichaam van een vrouw beschreven en dan staat er ineens ‘in een eerste impuls wilde ik haar de rug toekeren’. Natan heeft het voorafgaande dus allemaal in een oogopslag gezien: het tractorspoor onder haar lichaam, de vleeskleurige slip, het zand op haar beschadigde borst. Het betreft natuurlijk ook zijn obsesssies: vervoermiddelen, het vrouwelijke schaamhaar, zijn moeder. Opvallend is bijvoorbeeld dat haar gezicht helemaal niet beschreven wordt, hoewel ze kennelijk wel op haar rug ligt.

Hoewel je zoiets nooit zeker weet, vermoed ik dat dit beeld een van de dingen is die ik me zal blijven herinneren aan President Tsaar. Eigenaardig genoeg komt er na ‘Ik dwong mezelf te blijven kijken’ vervolgens geen enkele beschrijving meer. In plaats daarvan volgt er wat huiselijk Oedipus-complex, inclusief een vandenheijdeniaanse spitsvondige dialoog,  én een beschouwing over de werking van de traanklier, die voor mij nogal afbreuk doen aan het schokkende plaatje ervoor.

Ineens zijn we toch weer niet op de steppe met Natan, maar in de huiskamer met zijn vader. Laat die kerel toch gaan, jongen.

De A-index van vandaag is 8,57 (hoog)

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in column met de tags . Bookmark de permalink.