De dubbele punt van A.F.Th. van der Heijden

President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (14/60)

Door Marc van Oostendorp

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 14.

imageEr valt een studie te doen van de dubbele punt in het werk van A.F.Th. van der Heijden. Ik heb er op Neerlandistiek al eens geschreven over een welgeplaatste dubbele dubbelepunt in Vallende ouders. Maar ook in 2016 is Van der Heijden de kunst van de (enkele) dubbele punt nog niet verleerd. We hebben tot nu toe in 14 afleveringen 86 dubbele punten gehad, dat wil zeggen ongeveer 6 per aflevering. Omdat iedere aflevering in een boek ongeveer 2 bladzijden zou beslaan, betekent dat 3 per pagina.

De aflevering van vandaag is zelfs nog een beetje beneden het gemiddelde, met ‘slechts’ vijf dubbele punten:

  • Irritant: de wijzer wilde net niet over de 250 km/u heen […]
  • Te worden aangehouden kon ik me niet permitteren: ik moest een vliegtuig halen, al wist ik niet welk.
  • Als ik het hele hinkelspel van overstappen moest afwerken, kon ik net zo goed met de Jaguar gaan: dan was ik er waarschijnlijk eerder.
  • De lucht van doorgekookte satésaus hing nog op het Binnenhof: voor onze bewindslieden was het zomerreces ingegaan.
  • Ik wist genoeg: ik moest koste wat kost aan boord van die charter zien te komen.

Hoewel Van der Heijden de dubbele punt ook wel anders gebruikt (‘En zij:’, en dan wat zij zei), zijn de meeste dubbele punten in zijn werk zoals deze. De Taaladviesdienst van Onze Taal legt het op zijn website als volgt uit:

Een dubbele punt is meestal juist als in het eerste deel van de zin de/het volgende of als volgtstaat of kan worden toegevoegd, of als er in het tweede deel namelijk, immers of want bij kan worden gedacht.

Over de dubbele punt bij Van der Heijden valt nog iets specifiekers te zeggen, naar mijn indruk, al zouden wede hele tekst er eens op moeten doorvlooien. Meestal geeft het eerste deel een subjectieve indruk en het tweede een uitleg daarvan.

Dat past natuurlijk bij de sfeer van Van der Heijdens proza, waar poëtische indrukken samengaan met wijsgerige uiteenzettingen. Soms staan ze zo dicht op elkaar dat ze in één zin komen te staan. In dat geval worden ze alleen nog gescheiden door een dubbele punt.

De A-index van vandaag is 7,39 (gemiddeld)

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in column met de tags . Bookmark de permalink.