Wanneer kan het Nederlands afgeschaft worden in de publieke sfeer?

Onverwachte taalvragen in de Nationale Wetenschapsagenda (5)
Door Marc van Oostendorp
 
Duvet Cover Set (100% Cotton) van de
Hollandsche Eenheidsprijzen
Maatschappij

Taalkundigen denken het volgende over ‘leken’: dat ze denken dat spelling hetzelfde is als taal. Dat hun wetenschappelijke belangstelling zich beperkt tot de etymologie. Dat ze geobsedeerd zijn door het verval dat ze overal om zich heen menen te zien.

Maar wie zou er durven beweren dat er uit ‘het brede publiek’ geen onverwachte vragen kunnen opborrelen nadat hij de volgende vraag gelezen heeft?

  • Wanneer kan het Nederlands afgeschaft worden in de publieke sfeer? Het is nog steeds vrij gebruikelijk dat er bij publieke aangelegenheden Nederlands gesproken wordt, ook binnen universiteiten. Dit vormt echter een groot probleem voor talentvolle buitenlandse wetenschappers die hierdoor problemen ondervinden, zowel in het dagelijks leven als aan de universiteit. Zij worden door de taalbarrière uitgesloten van veel besluitvorming binnen de universiteit en daarbuiten. Ook als docent zijn ze slecht in te zetten, aangezien veel vakken nog in het Nederlands worden gegeven. Hierdoor zullen veel jonge talentvolle onderzoekers uitwijken naar bijvoorbeeld de Verenigde Staten of Engeland, waar de internationale taal van de wetenschap wel algemeen gehanteerd wordt. Persoonlijk heb ik al te veel verhalen hierover gehoord. Is het mogelijk omhet Engels in te voeren als officiële taal, en het gebruik hiervan bij belangrijke publieke zaken verplicht te stellen? Dit lijkt me essentieel als we nog mee willen doen met de top van de wetenschap, die zich nu eigenlijk alleen bevindt in Engelstalige landen.
Jullie moeten toegeven dat het een geluid is dat je niet vaak hoort. Er wordt weliswaar gaandeweg op allerlei plaatsen steeds meer Engels ingevoerd – zie bovenstaande door mijzelf eerder deze maand bij de Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij (Hema) geschoten foto – maar zelden lees je dat iemand vindt dat het allemaal veel te lang duurt.

Effect

Nu is de invoering van een officiële taal natuurlijk een politieke kwestie, en hoewel ik er geen onderzoek naar gedaan heb, vermoed ik dat het klimaat in Nederland niet zodanig is dat men geneigd is om de gehele samenleving aan te passen aan de ambitie om ‘mee te doen met de top van de wetenschap’. Mijn indruk is dat zulks niet de zorg van veel Nederlanders is; al kan ik me daar natuurlijk in vergissen.

Overigens hebben we in Nederland geen ‘officiële taal’, althans niet in de zin van een wet die een taal als zodanig benoemt. Uitgerekend Wet op het Hoger Onderwijs is het juridische buitenbeentje: daarin wordt gesteld dat het onderwijs normaal gesproken in het Nederlands moet zijn, tenzij er sprake is van een uizonderingssituatie – inmiddels verkeren bijna alle masterprogramma’s in die uitzonderingssituatie, en steeds meer bachelors. Het is dus de vraag of de afschaffing van deze Wet veel effect zal hebben in de door de vragensteller gewilde richting. Ook het wettelijk aanwijzen van een ‘officiële taal’ zal denk ik weinig zin hebben, tenzij men bereid is sancties toe te passen op ambtenaren die onvoldoende Engels spreken.

Concreet

 Met de vraag wordt wel onderstreept dat buiten de angelsaksische wereld het taalprobleem een van de grote onopgeloste problemen van de moderne universiteit is. Enerzijds wil je om talenten aan te trekken geen al te grote barrières opleggen en er dus voor zorgen dat de internationale wetenschapstaal ook de taal van het dagelijks leven op de campus en daarbuiten wordt. Anderzijds wil je niet met al je topgetalenteerde ruggen naar de samenleving gaan staan, en daarvoor is het nodig dat je ook de taal van de samenleving spreekt.
Ik geloof dat je er hoe dan ook niet komt door de universiteit eentalig te maken. Er moet een modus gevonden om juist verschillende talen in de academische omgeving te laten bloeien. De wetenschap zelf zou misschien kunnen helpen zo’n modus te vinden, al geloof ik niet dat er onderzoekers concreet met deze kwestie bezig zijn.

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW) en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in geen categorie met de tags , . Bookmark de permalink.