Het Koningslied is een populistisch lied

Door Marc van Oostendorp 

Bent u al aan het oefenen op het nieuwe ‘Koningslied’ dat we op 30 april allemaal moeten gaan zingen? Er valt enorm veel uit te leren over wat het Nederlanderschap aan het begin van de 21ste eeuw betekent.

Muzikaal is het een allegaartje dat de laatste jaren steeds uit de kast wordt gehaald als de nationale eenheid benadrukt moet worden: een zoete melodie die doet herinneren aan musicals en dan wat rap erdoorheen, omdat dit iets moet zijn voor jongeren en multiculturaliteit. Al een jaar of twintig is rap de jongerenmuziek bij uitstek, bij sommige van de rappers die je hoort in het Koningslied zijn de eerste grijze haren al een paar jaar geleden weggespoeld.

Maar het gaat mij natuurlijk om de tekst. Die is een schatkamer van modern Nederlanderschap.
Populisme is een politieke stijl die claimt dat ‘het volk’ een eenheid is dat één belang heeft en één mening. Dat belang en die mening staan tegenover het gedrag van de elite, maar er is één leider die precies samenvalt met het volk. In die zin is het Koningslied een populistisch lied.

Er zijn verwijzingen naar allerlei eerdere liederen die de volksaard moesten uitdrukken, van het Wilhelmus (‘De W van welkom in ons midden / Tot welke God je ook moge bidden’) via de Zilverenvloot (‘En hoe klein we ook zijn / Onze daden zijn groot ‘), De Genestets Boutade, André Hazes’ Wij houden van Oranje (‘Heel Oranje staat zij aan zij‘) tot en met Vijftien miljoen mensen (‘Miljoenen coaches die beter weten’).

Dat alles is doorkruid met zinnen die moeten suggereren dat het hier inderdaad gaat om een uit het Engels vertaalde musicaltekst (‘de dag die je wist dat zou komen’).

Zo’n beetje iedere associatie die mensen hebben met Nederland of het koningshuis zit wel op de een of andere manier in de tekst verwerkt. Het is daarmee een soort postmodernisme for the millions geworden – er zijn alleen associaties en positieve gevoelens, er wordt klaarblijkelijk niet eens gezocht naar logica of een groter verband.

Een van de eigenaardigheden van het Nederlandse volkslied is dat het gesteld is in de ik-vorm: ‘ben ik van Duitsen bloed’. Die vorm wordt ook in het nieuwe Koningslied aangehouden, maar de referent van ik (of van jij) lijkt heen en weer te schieten. Aan het begin is jij de Koning en wij het volk:

Daar sta je dan
Ieder mens heeft een taak in dit leven
Alles gedaan om je voor te bereiden
Daar is het dan
Je belooft dat je alles zult geven
Iedere stap die je zette die leidde naar hier
En kijk om je heen
Wij lopen met je mee
Door de regen en de wind
Zal ik naast je blijven staan
Ik bescherm je tegen alles wat komt
Die laatste regel lijkt op het eerste gezicht een eigenaardige omkering van de traditionele verhoudingen: het is niet langer de koning die het volk beschermt, maar de koning wordt juist beschermd.
Maar verwijst je nog wel naar de koning? Een van de voornemens die de ik heeft is nu ineens ‘Hou je veilig zo lang als ik leef’. Het lijkt mij dat je dan alleen nog op het land kan slaan (een persoon kun je niet ‘veilig’ houden). De relatie tussen vorst en land (of volk) krijgt zelfs 19e-eeuwse religieuze trekken in het couplet van het lied (‘En als je ooit je weg verliest / Ben ik je baken in de nacht’), maar onmiddellijk daarna wordt de koning ineens weer alledaags gemaakt (‘De W van wakker, stamppot eten’, overigens een verwijzing naar wel heel eigenaardige ontbijtgewoonten).

In dit laatste rapdeel van het lied zijn de verschillen tussen ik en jij opgeheven en is er alleen nog sprake van een tamelijk diffuus wij dat verwijst naar voetbal (‘De W van altijd willen winnen / Wat het ook is waar wij aan beginnen’) en andere saamhorigheid, maar dat alles wel onder de initiaal van de nieuwe vorst (‘De W van wij zijn een met elkaar / Met de schouders naast elkaar’).

De monarchie drijft natuurlijk op een populistisch idee: de vorst en zijn volk zijn één (zoals bij Shakespeare de koning van Frankrijk France wordt genoemd). In het Koningslied wordt de koning opgevoerd als een ‘jij’ met wie ‘wij’ meelopen, als een ‘ik’ die het land gaat beschermen en gaat dienen als een baken in  de nacht voor ‘jou’, de natie, en die ten slotte opgaat in een wij van ‘een zijn met elkaar’. In die zin is het Koningslied een populistisch lied.

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in cultuur met de tags , . Bookmark de permalink.

37 reacties op Het Koningslied is een populistisch lied

  1. Wim van Kuijk schreef:

    Mij uit het hart gegrepen. Wat een wanprodukt!

  2. andre rodenburg schreef:

    De W van warrig.

  3. Bas Jongenelen schreef:

    Een kotsende hond levert muzikaal en tekstueel een beter product af.

  4. Anoniem schreef:

    Tehuizen Sluiten.
    Gevangenissen sluiten.
    Werkelozen ,komen er steeds meer bij.
    Belangrijke taak,om alle op te vangen.

  5. Anoniem schreef:

    De koning van Bohemen had de Krönungsmesse, Willem-Alexander krijgt het Koningslied. Arme Willem-Alexander.

  6. Tamara M. schreef:

    Ok het is een slecht lied, met een slechte tekst, maar jouw Nederlands, mag ook wel wat beter. Zo is het bijv gekruid of doorkruist…. Maar verder eens met de slechte tekst. Melodie heeft een hoog Disneygehalte, maar gelukkig houd ik daar dan wel van..

  7. Milfje Meulskens schreef:

    dat is geen slecht maar creatief Nederlands, ook wel bekend onder "taalvernieuwing". Een echte zeikerd zou bijvoorbeeld zeggen dat jouw komma tussen "lied" en "met" ook niet correct is, om over de komma na "Nederlands" nog maar te zwijgen. Maargoed, we laten ons niet afleiden van het ware onderwerp: dit nieuwe lied! Leve de koning!

  8. Anoniem schreef:

    Waarom niet de de gebarentaal letter W gebruikt????? Is ook een nederlandse taal! Gemiste kans!!!

  9. Mark Jansen schreef:

    Over populisme gesproken: dat gebaar met die 3 vingers komt erg Duits over…

  10. Cees Oprins schreef:

    De tekst is een rommeltje.Geen dichtkunst, evenmin originele parafrasen. Doorspekt met jargon dat de eenheid van het volk suggereert. Het was een mooie kans om de verscheidenheid van Nederland te benadrukken, terwijl het samenzingen een band uitdrukt. Een jammerlijk mislukt project.

  11. Anoniem schreef:

    Ik dacht ook al: wie ben 'ik'?

  12. Anoniem schreef:

    Wie ben ik dat ik dit mag…
    verafschuwen…
    Al die arme deelnemers aan dit product van
    'wantaal'en non-muziek…

  13. HannekePost schreef:

    Deze reactie is verwijderd door de auteur.

  14. HannekePost schreef:

    Ik vind dit persoonlijk toch een betere optie…

  15. Anoniem schreef:

    Googled op Coronation Anthems van Händel

  16. Mark Zwarts schreef:

    Rijmelarij van lik me vessie…….. 😛

  17. Suzette schreef:

    Niet alleen valt er over de beroerde tekst te mopperen, ook met de melodie is het nodige mis. De muziek is een regelrechte kopie van '10.000 Reasons' van Matt Redman, op de rapstukjes na dan.

  18. Anoniem schreef:

    hihi dat viel mij ook gelijk op….idd een gemiste kans…gemist lied ook…

  19. Passant schreef:

    Dacht eerder aan doorspekt en gekruid in contaminatie ….

  20. Uitvreter schreef:

    Heb de tekst met het geluid uit gelezen. Onbedoeld geestig is dat je als "auteur" voortdurend rechtsonder "Door Marc van Oostendorp" ziet staan. Overigens heb ik bewondering voor iedereen die dit lied in zijn kop gestampt krijgt; wat een zinloos geblaat…

  21. Kees schreef:

    Bij het lezen van de tekst krijg ik last van plaatsvervangende schaamte.
    Nederland kent een aantal goede tekstdichters (en componisten); er had een veel beter lied kunnen worden gezongen hadden we een van hen gevraagd!

  22. Anoniem schreef:

    Helemaal mee eens…een warrig product…en dan dat "gerap" ook nog ertussen; belachelijk.
    Het getuigt niet van koninklijk klasse.
    Ik ben geen fan van Dries Roolvink maar eerlijk is eerlijk: Hij heeft een prachtig lied gezongen op de Dam.

  23. Anoniem schreef:

    KL is inhoudsloze rommel. Ongeïnspireerd. Geen boeiende beeldspraak. Voor een 'gedicht' veel te veel bijwoorden. Vaag.
    Eigenlijk vind ik de taalfouten het kleinste probleem. Het is een gedicht als van iemand die op een zomerdag niets te doen heeft, en plots eens een gedicht wil schrijven.

  24. "na een aardbeving van 15 op de schaal van reuters sta je voor en achter ons overeind als de liefdevolle zouten marmerpilaar vol liefde die je voor ons bent" en dergelijk geleuter… ben blij dat het niet doorgaat.

  25. Theo Meder schreef:

    Misschien een tikje te nationalistisch, en ietwat bombastisch, maar het koningslied van Dries Roelvink is eerlijk gezegd nog het meest gepast (nooit gedacht dat ik dat nog eens zou zeggen): http://youtu.be/f-8CrZwP_LI Er zitten een paar sterke kanten aan: een coherente en positieve tekst, niet leutig, de militaire trom, en halverwege de bandoneon met het bekende loopje erin.

  26. Bette schreef:

    Hier en daar zie ik inderdaad een onjuiste komma, bovendien zijn "ok" en "bijv" geen Nederlandse woorden. Vier punten achter een zin is ook niet correct. Geeft verder niet, maar zo zie je maar; een foutje is snel gemaakt.

  27. Daniel schreef:

    That's the first thing that crossed my mind when hearing this song. Personal pronouns are by definitions semantically empty, but the lyrics here use that to very heightened effect. After 30 seconds or so I was so confused by the pretty sentiments I had absolutely no idea who "ik" "jij" wij" etc. in the song was meant to be referencing – king, country, "het volk", you or me?

  28. Anoniem schreef:

    "Doorkruid met" is uitstekend Nederlands, noch onjuist noch "vernieuwend". Kijkt er ook nog wel eens iemand in een woordenboek??

  29. kirstin schreef:

    Als Dries Roelvink dat ook nog in de U-vorm zou kunnen zingen, is het een perfect Koningslied.

  30. Gerard de Bruin schreef:

    "En als je ooit je weg verliest" en "Hou je veilig zo lang als ik leef" geven wel blijk van een multiculturele inbreng. Geen xenofoob getrut. Jammer alleen dat de vertalers geen Nederlands hebben weten te maken van deze evident Engelse inbreng.

  31. Emmy schreef:

    Ja, en Elizabeth van Groot-Brittannië had een cantate van Benjamin Britten!

  32. clara legêne schreef:

    dag Marc, mijn insteek was dezelfde als de jouwe, maar mijn conclusie ging iets verder.
    http://sharp5.nl/sites/claarsnotes/?p=8410

  33. Anoniem schreef:

    Het volkslied is eigenlijke een ode aan Willem van Oranje: vandaar de ik-vorm.

    Dat er 'Duitsen' staat heeft een geschiedkundige reden:
    Het Wilhelmus is geschreven tussen 1568 en 1572 en is een ode aan Willem van Oranje, die een symbool is voor de strijd tegen de Spanjaarden in de tweede helft van de zestiende eeuw.

    Duitse bloed betekende in de 16e eeuw zowel Duits als Nederlands. In de Middeleeuwen waren Nederland en Duitsland namelijk één groot rijk.

    In de 16e eeuw was de Republiek der Nederlanden in oorlog met Spanje. Dit was de 80-jarige oorlog. Het Wilhelmus versterkte de onderlinge saamhorigheid van het volk, het was een soort clublied. Als je meer wil weten over de geschiedenis van het volkslied, kijk dan op

  34. Anoniem schreef:

    Dat het hier op een muzikale mein kampf gaat is duidelijk. Kijk een welke prutser dit gedrocht in elkaar heeft gekakt. Ewbank zijn carrière bestaat uit het "componeren" van inhoudsloos onderbuik entertainment waar de smaakloze massa naar vraagt.
    Al 25 jaar kijken mensen toe hoe de Ewbanks, De Molletje, Rieutjes en de van den Endes echte kunst en diepgaande cultuur uithollen, eroderen en kapot maken. Ondanks dat heeft de minderheid die wel over smaak beschikt zich weinig kritisch uitgesproken tegen dat tokkie entertainment. Ik denk dat we ons eerder hard hadden moeten uitspreken over het kwalitatief erbarmelijke slijmlaagje dat zich voordeed als kunst.
    Dat Ewbank nu de schijtemmer over zich heen krijgt is terecht. Na al die jaren oppervlakkige troep voor Henk en Ingrid te hebben geschreven denk de pretentieuze pingelaar nu opeens namens ons allemaal zijn kolder te kunnen presenteren. Nou nee, De minderheid met de meerderheid aan goede smaak kan dit niet stilzwijgend doorstaan.

  35. Wat een eigenaardige reactie, en dan nog anoniem. U denkt dus dat iedereen die Ewbank bespot heeft over goede smaak beschikt?

  36. Interessant, dank je wel!

  37. Anoniem schreef:

    "Wat een eigenaardige reactie, en dan nog anoniem. U denkt dus dat iedereen die Ewbank bespot heeft over goede smaak beschikt?"
    Natuurlijk niet. Het is heel goed mogelijk dat mensen met geen of weinig smaak Ewbank ook hebben bespot. Toevalstreffers!
    Wat natuurlijk wel zo is dat iedereen die zijn oeuvre verdedigd geen goede smaak heeft of wellicht krankzinnig is.

Reacties zijn gesloten.