Vandaag 92 jaar geleden

Hij heeft zich geloof ik teruggetrokken uit het openbare leven, maar vandaag viert een van de belangrijkste Nederlandse taalkundigen ooit zijn verjaardag: P.C. Paardekooper wordt vandaag 92. Paardekooper werd bekend vanwege zijn eigen ontleedmethode, zijn eigenzinnige en vaak controversiële taalpolitieke standpunten (hij vindt bijvoorbeeld dat Vlaanderen niet zo raar moet doen en zich bij Nederland moet voegen), zijn gigantische Beknopte ABN-syntaxis, en nog veel meer. In de DBNL zijn veel van deze werken te vinden.

Er zou een keer iemand een studie moeten maken van het werk van deze oorspronkelijke, eigenzinnige en veelzijdige geleerde. In afwachting publiceert de DBNL nu al regelmatig werk van Paardekooper.

Sinds deze maand staat daar bijvoorbeeld een artikeltje bij dat hij in 1986 schreef voor een speciaal nummer van het tijdschrift TABU bij het pensioen van Sassen (Paardekooper was toen dus zelf ook al met pensioen).

Het gaat over uitdrukkingen als een week (dag, maand, jaar) geleden en laat goed zijn scherpe opmerkingsgave zien. Hij merkt op dat een van de bijzondere eigenschappen van  die uitdrukking is dat hij niet alleen verwijst naar een bepaald punt in de tijd in vergelijking met het moment van spreken (ik zag jou een week geleden op tv, het moment dat ik jou zag is op dit moment een week geleden), maar dat hij ook kan verwijzen naar een moment dat wordt ingegeven door een andere tijdsbepaler:

Vorige week woensdag een maand geleden is Marie gevallen.

Het feit dat vorige week woensdag een maand geleden op de eerste zinsplaats kan staan (voor het verbogen werkwoord is) laat zien dat het één zinsdeel is. Andere tijdsaanduiders kunnen dat niet. Je kunt bijvoorbeeld niet zeggen:

Vorige week gisteren is Marie gevallen.

Terwijl je met enige fantasie best betekenis aan die zin zou kunnen toekennen (namelijk: gisteren een week geleden). Bovendien merkt Paardekooper op dat er een verschil is tussen de twee zinnen:

– Omdat Peter morgen twintig jaar geleden geboren is, is ie dan jarig.
Omdat Peter twintig jaar geleden geboren is, is ie morgen jarig. [uitgesloten]

Doordat in de tweede zin twintig jaar geleden in een bijzin staat en morgen in de hoofdzin (ze zijn ‘ongelijkvlakkig’, noemt Paardekooper dat), verwijzen ze nu allebei los van elkaar en krijg je iets dat logisch onmogelijk is. Alleen in de directe rede gebeurt er iets eigenaardigs:

– Hij zei een week geleden dat hij een maand geleden vertrokken was.

Een week geleden wordt hier gemeten naar het moment van (mijn) spreken, zegt Paardekooper, maar hoe zit dat met een maand geleden? Dat kan twee dingen betekenen: het is op het moment dat ik dit zeg een maand geleden (en hij zei dus indertijd zoiets als ‘ik ben drie weken geleden vertrokken’), of het was een maand geleden toen hij sprak (en hij zei dus ‘ik ben een maand geleden getrokken’).

Dat zijn mooie observaties waarvan Paardekooper ons er in zijn lange leven veel gegeven heeft. Van harte gefeliciteerd!

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in taalkunde met de tags , , . Bookmark de permalink.

Één reactie op Vandaag 92 jaar geleden

  1. janien schreef:

    Paardekooper revisited! Les neiges d'antan … waar is de tijd, mijn studietijd Germaanse!

Reacties zijn gesloten.