‘Lang zal ze leven’ onthouden

Als er een goede fee kwam en ik mocht precies één raadsel aanwijzen dat me zou worden opgehelderd, dan wist ik het wel. Wat onthouden we als we taal onthouden? In sommige opzichten lijkt het erop dat we heel kleine details opslaan, maar tegelijkertijd ben je de meeste details tegelijk weer vergeten.

In een normaal gesprek weet je bijvoorbeeld na twee zinnen nog best wat je gesprekspartner gezegd heeft, maar niet meer precies welke woorden hij daarvoor gebruikt heeft, en in welke volgorde. (U kunt zonder terug te kijken de eerste zin van dit stukje niet meer woordelijk reproduceren.) Zei hij nou ‘Die De Vries zat daar helemaal alleen met zijn honderd ballonnen’ of ‘Hij had een honderdtal ballonnen maar er kwam niemand’? Laat staan dat je je nog precies herinnert hoe hij dat woord ballonnen nu precies uitsprak, hoe lang de a was, of hij de n nu wel of niet uitsprak aan het eind. Zodra zo’n zin binnenkomt in ons brein, wordt hij geanalyseerd, de betekenis eruit gepeurd en de vorm weggegooid als een het bakje van een magnetronmaaltijd.

Tegelijkertijd zijn er aanwijzingen dat we juist wel allerlei details onthouden.


Er zijn experimenten waarin ze mensen een lijst met woorden laten voorlezen en dan heel precies meten hoe ze de klinkers uitspreken. Daarna laten ze de mensen luisteren naar de opnamen van de andere deelnemers en vervolgens de lijst nóg eens voorlezen. De tweede keer zit iedereen dichter bij het gemiddelde dan de eerste keer – op een heel minuscuul niveau hebben de deelnemers zich aan elkaar aangepast. Maar daarvoor moeten ze die details dus wel geregistreerd en ergens opgeslagen hebben.

Hoe zit nu die verhouding tussen dat gedetailleerde en het grofmaziger geheugen?  Dat zou ik heel graag willen weten. Voor zover ik weet speelt de kwestie ook in andere domeinen. Ook voor de muziek zijn er bijvoorbeeld aanwijzingen. Wanneer iemand Lang zal hij leven begint te zingen, zingt iedereen automatisch en probleemloos mee. Het maakt niet uit op welke toonhoogte de zanger begint, of hoe snel hij precies zingt. Kennelijk is dat liedje dus niet met absolute toonhoogten en lengte in milliseconden opgeslagen, maar op een abstractere manier. Tegelijkertijd kent iedereen ook wel de ergernis over een stuk dat je heel goed in een bepaalde uitvoering kent en dan ineens op een net iets andere manier hoort. Dan heb je kennelijk wel ineens allerlei detailtjes die ertoe doen.

Hoe werkt dat? Goede fee?

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in geen categorie met de tags . Bookmark de permalink.