Klankencyclopedie van het Nederlands (12): [p]

[p] De [p] maak je door je lippen op elkaar te houden en daarmee de naar buiten stromende lucht tegen te houden. Wanneer je je lippen uiteindelijk loslaat, komt de lucht er met een plofje uit. Aan dat plofje herkent de luisteraar dat je een [p] gezegd hebt. 

De [p] is waarschijnlijk de minst opmerkelijke van alle Nederlandse spraakklanken. Er lijkt in de afgelopen eeuwen weinig aan veranderd, en hij is ook in de Nederlandse dialecten nogal uniform. Bovendien wordt de [p] niet veel anders uitgesproken of hij nu aan het begin, het midden of het eind van het woord staat. De [p] komt ook in vrijwel alle talen voor – het Arabisch is een van de weinige uitzonderingen.

 

Waarom is de [p] zo saai?

Het heeft zeker te maken met het gemak waarmee je de [p] kunt maken: je hoeft alleen maar je lippen even op elkaar te kunnen houden tijdens het door de mond uitademen. Bovendien is een [p] goed te horen en bovendien doordat hij aan de oppervlakte van de mond gemaakt wordt ook nog eens makkelijk te zien.

Papa is daarom ook, naast mama (dat je bijna op dezelfde manier maakt) een ideaal babywoord: mond dicht-open-dicht-open. Een zuigeling hoeft alleen maar een beetje met zijn mond te klepperen of de ouder die boven de wieg toekijkt kan al verrukt denken dat de kleine begrepen heeft wie daar boven de wieg hangt.

Een heel klein beetje variatie is er trouwens wel, zelfs in de uitspraak in zo’n eenvoudige klank. In het Engels en het Duits (en in een betrekkelijk klein gebied in het noordoosten van Nederland) wordt de [p] aan het begin van het woord met een soort h‘tje uitgesproken: pear klinkt in het Engels als [phea]. Wij (ik zeg maar even wij, ik hoop dat de mensen in het noordoosten het mij niet kwalijk nemen) zeggen de [p] zonder dat h’tje, meer zoals de Fransen, Spanjaarden en Italianen het doen. (Er wordt wel gezegd dat wij die manier van de Fransen hebben overgenomen, maar veel bewijs is daar niet voor.)

Daar staat dan weer tegenover dat de Engelsen, Duitsers en Groningers hun b-klank uitspreken op een manier die heel dicht aanligt tegen onze [p]. Let maar op: wanneer een Engelsman bear zegt, klinkt dat als [pea].

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in geen categorie met de tags , . Bookmark de permalink.