De Griekse klinkeroorlog

We leven in een tijd waarin wetenschappers het hebben gedaan – ook als ze alleen maar de waarheid zeggen. U herinnert zich misschien de discussie nog wel van een paar jaar geleden tussen Helen de Hoop en Ronald Plasterk. De Hoop had met haar onderzoeksgroep vastgesteld dat ‘hun’ niet alleen steeds vaker als onderwerp werd gebruikt, maar dat dit vooral gebeurt als het onderwerp van de zin mensen zijn: hun liggen op bed gaat eerder over de gasten op een uitgelopen feestje dan over hun jassen.

Plasterk zag zich genoodzaakt om deze ontwikkeling een halt toe te roepen. Hun als onderwerp! Niet onder zijn ministerschap! En suggereerde ondertussen dat die neerlandici maar de hele tijd de taal aan het veranderen zijn.

In Griekenland, waar alles nog veel heftiger is, zijn politici hun pijlen gaan richten op een groep van 140 taalwetenschappers, en dat alles vanwege een schoolboek. Wat is er aan de hand? Het Klassieke Grieks had een groot aantal verschillende klinkers (minstens 7: a, e, ee, u, i, o, oo) die ieder met een verschillende letter geschreven werden. In de duizenden jaren sindsdien zijn er een aantal van die verschillen verdwenen: de o en de oo klinken bijvoorbeeld precies hetzelfde. Toch is men die klinkers verschillend blijven schrijven, precies zoals wij ook nog ij en ei, en ou en au schrijven.

In het nieuwe leerboek Grieks, nu, wordt er gezegd dat er maar 5 verschillende klinkers zijn in het Nieuwgrieks. Schande! riepen de politici. Die schrijvers pakken ons onze klinkers af! Dat nooit! Daarop schreven de honderveertig een document waarin ze heel precies uitlegden wat het verschil is tussen een klank en een letter, en dat het nuttig is voor een schoolkind om te weten dat je een i-klank kunt schrijven als η, ι, υ, οι, of ει en dat je dus moet weten wanneer je die klank op welke manier schrijft.

Nu reageerden politici woedend en beschuldigen de taalkundigen ervan dat ze de Grieken hun taal willen afpakken. Onder de politici is een vroegere voorzitter van het parlement die nu zegt “De ontmanteling van onze grammatici en onze taal wordt met zwaar geschut ingezet… ‘wetenschappelijke’ steun van 140 academici! Dit is geen vergissing, het is een vooropgezet plan. Ze vragen ons, de niet-taalkundigen met ongekende minachting ‘Hoe durven jullie, niet-taalkundigen, en dus in wezen ongeletterden, ons te weerstaan.’ En dus is het oorlog!”  (Hier is een nadere analyse in het Engels door een Griekse taalkundige.)

Het zijn het soort dingen die politici bij ons misschien ook wel denken, maar niet zeggen. Onder de taalkundigen zijn enkele van de internationaal bekendste taalgeleerden van Griekenland, dat een rijke traditie heeft op dit gebied. Door de schrijnende crisis krijgen de extremisten in dat land steeds meer te zeggen. Ik houd mijn hart vast.

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in taalbeheersing met de tags , , . Bookmark de permalink.

2 reacties op De Griekse klinkeroorlog

  1. Frans van Nes schreef:

    Ik zou nog even een aanhalingsteken plaatsen na het woord 'weerstaan' in de voorlaatste alinea. De politicus parafraseert (zo blijkt uit het stuk van de Griekse taalkundige) met het woord 'oorlog' niet langer de academici, maar het is zijn eigen conclusie. Goed trouwens dat in dit stukje een vergelijking met Nederland wordt gemaakt, waar het er weliswaar minder ruig, maar niet wezenlijk anders aan toegaat dan in Griekenland.

  2. Dat klopt – daar hoorde nog een aanhalingsteken!

Reacties zijn gesloten.