Mario, Giuseppe of zoiets

De Italiaan in Nederlandse populaire muziek

Wanneer je niet bekend was dat het Italiaans “een taal [is] van zon, van bloemen en azuur / de taal van wijn, van liefde en avontuur”, dan ben je onvoldoende vertrouwd met het oeuvre van Willy Alberti of in het algemeen met het Nederlandse lied, want dat is doorspekt met Italië, Italiaans en Italianen en de daarmee samenhangende zon, wijn en amore.

Hier is een selectie, met YouTube-filmpjes, van Jan Jansz. Starter tot en met Marianne Weber.

De Italiaanse taalkundige Stefano Telve publiceert deze week een boek over het gebruik van Italiaans in het Amerikaanse en Europese lied onder de titel That’s amore!, waarin hij zulke stijlbloempjes citeert als:

«Settle vendetta with metal beretta from ghetto to ghetto» (Eminem, RBX, Sticky, Fingaz, «Remember Me?»)

Het Nederlandse lied komt er maar beroerd vanaf in Telves boek – terwijl wij natuurlijk een rijke traditie hebben. Welk beeld duikt er op van Italië in het Nederlandse lied? Wat leren we eruit over de Nederlandse zanger? Het Nederlandse beeld van Italië is met Alberti’s reeks – zon, bloemen, azuur, wijn, liefde, avontuur – redelijk samengevat, al ontbreken twee belangrijke elementen: het eten en de muziek, zoals we hieronder kunnen zien. (Aan de andere kant heb ik de bloemen in andere liedjes niet teruggevonden.)

Liefde

Het meest van al die elementen is echter de liefde. Er bestaat een rijke traditie om het Italiaans als de taal van de liefde te zien. We vinden het bijvoorbeeld in Jan Jansz. Starters Friesche Lusthof uit 1621:

O Bella figlia, ô amor mia!
Myn hoop, myn troost, myn Koningin,
Wilt u met myn, u Lief, verblijen,

A poco, poco, recht naer myn sin,
Neemt nu de krygh weer een begin.

Beviamo bene, koele vocht,
Laet ons bedryven by Boere wyven
De oude Italiaensche nocht

Ook Alberti’s wijn en avontuur worden hier natuurlijk met het Italiaans verbonden (dit is een oorlogslied waarin iedere taal op zijn eigen manier ten oorlog oproept). Belangrijk is ook de suggestie van erotiek (de oude Italiaensche nocht). Een ander lied dat we vinden in de Nederlandse liederenbank is een liedblad uit 1930 met ook daarop vooral aandacht voor de liefde.

Ook in moderne liedjes duikt het ‘Italiano’ regelmatig op als taal van de liefde.  Imca Marina verbindt bijvoorbeeld liefde, wijn en het azuur; bovendien brengt ze ook het element van de muziek in (zie hier voor een lijst met liedteksten van Imca Marina; er komt meer Italiaans in voor):

(1) Imca Marina: Bella Italia

Blauwe golven, witte wolken, zwarte ogen, rode wijn
Bella Italia
Alle zorgen zijn voor morgen achter gouden zonneschijn
Bella Italia
Met chianti wordt avanti heel ’t leven een festijn
Bella Italia
’s Avonds in het zachte maanlicht worden mooie dromen
‘k Ben een dromer daarom ga ik steeds naar
Bella Italia
Langzaam verdwijnt de zon
’s Avonds van mijn balkon
Zacht klinkt, een lied van amore

Ik zie op het strand een paar hand in hand
Twee harten in ’t zand…

Een ander curieus voorbeeld is het liedje Verliefdheid van Jordy van Loon, waarin het Italiaans een toegift vormt.

(2) Jordy van Loon: Verliefdheid

Het liedje schildert de gevoelens van een jongen voor een meisje, maar is geschreven op de melodie van het liedje Papaveri e papere uit 1952 van Nilla Pizzi. Op het laatst zingt Van Loon de oorspronkelijke tekst van dat liedje, dat daarmee in de context van zijn verliefdheid wordt geplaatst.

Een ander, wat zwakker voorbeeld is het lied Je bent het helemaal van Jan Smit (in elke taal, in ieder land vertel ik steeds weer mijn verhaal, waarom ik in je blauwe ogen ben verdwaald, van Nederlands tot Italiaans). En nog een voorbeeld is Ciao ciao Carina van Arie van Dam (helaas niet op YouTube): ciao ciao romantica/ de nacht was lang/ voor jou en mij.

Dat laatste liedje brengt een erotisch element in de liefde die we sinds Starter met zijn ‘oude Italiaanse nocht’ ook in andere Nederlandse Italiaanse liedjes aantreffen: Italië als niet zozeer het land van liefde, maar dat van seks. Een expliciet voorbeeld is het liedje De Italiaan van Marianne Weber. We zijn inmiddels ruimschoots afgedwaald van het zachtjes amore fluisteren in een café in Milaan:

(3) Marianne Weber: De Italiaan

 ‘k weet niet eens meer hoe die heette
‘k ben het kwijt, maar dat kan me niet schelen
het was Mario, Giuseppe of zoiets
maar zo heetten er velen
elke dag naar bed met hem, het grootste feest
ik heb ervan genoten

maar de pizza, de spaghetti en de wijn
die mis ik nog het meest

Eten

Een ander voorbeeld waar de romantische liefde schunnig wordt, is het liedje Pizza calzone van Enge buren, op de melodie van (en gezongen in de stijl van) Se bastasse una canzone van de in Nederland enorm populaire Eros Ramazzotti:

(3) Enge Buren: Pizza calzone

‘k heb zo’n zin in een pizza calzone,
want daarvan ga ik dromen

van die prachtige tijd daar in Rome,
waar ik jou heb genomen

toen ik jou zag, toen ik jou zag
sloeg die bliksem bij mij in mijn hart,
oh ja, op die mooie dag

Twee klassiekers in dit genre zijn André van Duins pizzalied en Rijk de Gooijers bord met spaghetti, al gaat het in beide gevallen nauwelijks nog over Italië. (Het Italiaanse eten is natuurlijk vooral ook via de Verenigde Staten tot ons gekomen; de gehaktbal die op De Gooijers bord ligt is daar een stille getuige van.) Een lied dat dan weer echt Italiaans is en niet zozeer gaat over eten alswel over koffie en liefde is Espresso van Ramses Shaffy.

Andere stereotypen

In zijn lied Italianen zet Raymond van het Groenewoud nog een hele serie stereotypen over Italianen op een rij:

(4) Raymond van het Groenewoud: Italianen


O die Italianen, ze zitten vol van charme
Aiaiai bella ragazza, quando mi piace
O die Italianen, claxons met veel alarmen
(…)
Vertrouw geen Italianen, ze stelen uit je wagen
In liegen zijn ze eerste prijs
Ze willen je verleiden maar slechts voor korte tijd
En ze maken je van alles wijs

Voor het overige spelen dit soort beelden (corruptie, criminaliteit, onbetrouwbaarheid, lawaai op straat) voor zover ik heb kunnen nagaan geen duidelijke rol in het Nederlandse lied, ook niet in humoristische zin.

Een moeilijk te plaatsen lied, tot slot, is Beatrice, van Rob de Nijs. Er staan alleen aan het eind een paar regels in het Italiaans, en alleen voor degene die de Italiaanse geschiedenis een beetje kent, of wat speurt op het internet, valt met enige moeite te reconstrueren dat het hier gaat om Beatrice Cenci, die haar vader vermoordde omdat hij incest met haar pleegde of wilde plegen:

Ik blaas het stof van haar gezicht
en ik hoor haar hart nog slaan
en zelfs vandaag nog valt haar licht
op de wegen die wij gaan
Beatrice dice la veritá
Beatrice mi chiamava
Beatrice zegt de waarheid
Beatrice is mijn naam…

Taal

Nog een aspect dat in veel Italiaanse liedjes wél een rol speelt, is de taal. In bijna alle liedjes over Italië worden Italiaanse woorden gebruikt zoals amore, Italiano, enzovoort. Een klassieker op dit gebied die alleen maar over taal gaat is Toon Hermans‘ nonsensliedje Notte belle margerinetta:

(5) Toon Hermans: Notte belle margerinetta

Notte belle Margarinetta
Moetjes oeat ore
Notte belle Margarinetta
Smoesjes d’amore
Loena – Loena –
Fietsebel – armonica
Loena – Loena –
Nel – koppie – tee

Ook het clownsduo Bassie en Adriaan schreef een lied over de Italiaanse taal (ik kan helaas alleen de karaoke-versie vinden):

(6) Bassie en Adriaan: Italiaanse les

Buongiorno is goeie morgen, buona notte is goeie nacht
piangere dat is huilen, sorriso is een lach
prego is alsjeblieft, molte grazie is dankjewel
luister heel goed naar dit liedje en je leert het italiaans heel snel

De Nederlandse cultuur

Wanneer Nederlandstalige zangers Italiaans gebruiken, is het kortom bijna altijd positief: er wordt een tegencultuur geschilderd, een niet-Nederlandse cultuur van azuur, muziek, bloemen, lekker eten en vooral van de liefde (en, de laatste jaren, naar bed gaan met ‘Mario of Giuseppe of zoiets’)..

Bijlage: Nederlanders in het Italiaans, Italianen in het Nederlands

Er zijn natuurlijk ook Nederlandse zangers geweest die helemaal in het Italiaans gezongen hebben. Willy Alberti – die voor de burgerlijke stand Carel Verbrugge heette – is er een voorbeeld van:
(7) Willy Alberti: Quando vien la sera

Het omgekeerde is ook gebeurd. Rocco Granata bijvoorbeeld, werd geboren in Italië maar werd als zoon van migranten bekend in het Nederlands, onder andere met Marina. Hij zingt vooral in het Duits, het Nederlands en het Italiaans, maar soms ook in het Calabrisch dialect. Hier is een ander Nederlandstalig lied:

(8) Rocco Granata: Dansen op de daken

Een bijzonder geval is Marco Borsato, zoon van een Italiaanse vader en een Nederlandse moeder die vooral bekend werd door in het Nederlands vertaald Italiaans repertoire. Hier zingt hij een drietalig lied (Italiaans / Engels / Nederlands) met Andrea Bocelli:

(9) Andrea Bocelli en Marco Borsato: Because we believe

Dank aan Patty Krone en talloze andere Twitteraars voor tips.

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in cultuur met de tags . Bookmark de permalink.

15 reacties op Mario, Giuseppe of zoiets

  1. Gelkinghe schreef:

    Tja, en dan zit dit in de feedreader: http://youtu.be/beJMLtKNkC8

  2. Isabella schreef:

    Het liedje van Nilla Pizzi is niet Papaveri e papelle maar Papaveri e papere.

  3. Oei, natuurlijk! Verbeterd!

  4. Daan schreef:

    Op TV Oranje, onvolprezen voorvechter van muziek van vaderlandse bodem, is het nummer Grazie Mamma van Domenico D'Avanzo curieus genoeg ook al tijden elke dag hoog in de verzoekparade te vinden:

    Sinds kort heb ik deze zender in mijn pakket gekregen van de kabelmaatschappij. Het is elke avond tussen 18:00 en 19:00 weer een verrassing wat er nu weer op de TV zal zijn…

  5. Dank je wel! Fascinerend! (Aan zijn website af te lezen heeft D'Avanzo een eigen groep fans die hij oproept om op hem te stemmen voor TV Oranje, ook voor een ander, Nederlandstalig, liedje, Natalia: http://www.youtube.com/watch?v=k6w2rNFM5FM .)

  6. Miek schreef:

    En 'onze' schlagers natuurlijk in het kielzog van de Duitse!

    Op http://www.dradio.de/dlf/sendungen/langenacht_alt/990122.html

  7. Rogier schreef:

    In het kader van stereotypen moet ook een zin uit 'Zoveel te doen' van Toontje Lager niet onvermeld blijven: 'Ik moet nog eens iets jatten van een Italiaan'

  8. Antoinette Coops schreef:

    Prachtig, er wordt wat gerotzooid met het Italiaans. Ik heb genoten! Saluti da Verona!

  9. Yond Boeke schreef:

    Zeker mag in dit kader het Trio Lescano niet onvermeld blijven, drie Nederlandse zusjes die in de jaren 30 en 40 in Italië triomfen vierden.

  10. Daphne schreef:

    Leuk item!

    Doet mij ook denken aan Paul de Leeuw, die in zijn nummer "Vlieg met me mee" veel talen op de hak neemt, waaronder het Italiaans. (http://www.youtube.com/watch?v=bDM9bTXWaWc)
    Pauls nummer "Ik wil niet dat je liegt" is op zijn beurt weer een cover van Per Lei van Riccardo Cocciante.

  11. Daphne schreef:

    PS: onder het stukje van Bassie & Adriaan nog wel even de juiste Italiaanse spelling toepassen…

    Dus piangere i.p.v. piansjere en grazie i.p.v. gracie.

  12. AM schreef:

    Als we het dan toch (ook) over Italiaanse coverteksten hebben: noteer alvast (!) Tino Novelli; geen satire, wel – maar niet uitsluitend – stereotiepen.

  13. Ik heb de teksten letterlijk gekopieerd van de sites waar ik ze vond, inclusief Italiaanse en Nederlandse spellingseigenaardigheden. Maar dat is misschien inderdaad een beetje willekeurig (dat zijn ook maar de transcripties van willekeurige voorbijgangers). Ik pas het aan, dank je wel! (Ook voor de tip over Paul de Leeuw.)

  14. Anoniem schreef:

    Geweldig leuk stuk! Allleen is het lied Ik wil niet dat je liegt een cover van Solutudine van Laura Pausini.

Reacties zijn gesloten.