Waarom De Vries en niet De Fries?

We zaten gisterenavond aan de waterkant bij café De Omval en het gesprek kwam op de Friezen. Hoe komt het toch dat de familienaam De Vries is en er niemand De Fries heet? Die naam wijst toch op herkomst uit Friesland?

(Dat laatste is strikt genomen waar, maar er zit een kleine draai aan. Er zijn geen mensen meer die De Fries heten. Volgens de Nederlandse Familinamenbank was er in 2007 niemand met die naam, maar bij de volkstelling in 1947 werden er nog drie geregistreerd. Ter vergelijking: in 1947 waren er 49.658 mensen die De Vries heetten en in 2007 71.065. Ja, de De Vriezen rukken nog altijd op! Als we niet uitkijken, hebben ze dadelijk ongemerkt ons land overgenomen!)


Zou het iets met verwarring te maken hebben met het werkwoord vriezen? Friesland ligt immers in het noorden? En het wordt tegenwoordig toch sterk geassocieerd met de Elfstedentocht? Maar die hypothese verwierpen we snel: dat leek te modern gedacht.

Natuurlijk heette Friesland vroeger ook Vriesland, observeerde toen iemand. Er waren in 2007 72 mensen die Van Vriesland heetten, en niemand heette Van Friesland. Ook Frankrijk zie je in die oude vormen vaak gespeld als Vrankrijk.

Ah, maar misschien had het Nederlands vroeger geen woorden die begonnen met fr-? Maar er zijn toch allerlei heel gewone Nederlandse woorden die nu wel met fr- beginnen zoals fruit en fraai? Jawel, maar dat zijn woorden die we uit het Frans geleend hebben, vermoedelijk in de tijd dat we de naam van die taal nog schreven en uitspraken als Vrans.

Het verschil tussen f en v is in het Nederlands altijd zwak geweest. Kennelijk konden onze voorouders het voor een r niet maken. Toen er eenmaal genoeg vreemde woorden uit het Frans onze taal waren komen verloederen, werden ze zich ineens bewust van het verschil. Toen verbeterden ze ook de namen Fries en Frans naar vormen die dichter bij de uitspraak in de oorspronkelijke taal lagen. Maar eigennamen als De Vries en Van Vriesland waren voor altijd verpest.

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in taalbeheersing met de tags , , . Bookmark de permalink.