F en v

In het Taalportaal proberen we alle beschikbare wetenschappelijke kennis vast te leggen over het Nederlands. Dat gaat soms over subtiliteiten. Wat is precies het verschil tussen een f en een v in het Nederlands? Je zou soms bijna denken dat het er niet is. Bij veel sprekers — vooral die uit de Randstad, maar zeker niet alleen maar bij hen — valt het verschil bijna niet te horen, en ook moeilijk te meten.
Voor een deel komt dat doordat mensen naar het verkeerde verschil zoeken. Meestal wordt gezocht naar stemhebbendheid: laat je je stembanden wel of niet trillen. Als je je vinger op je ademsappel legt, kun je het ook voelen: bij de v trilt die, bij de f.
Althans, dat is de theorie. In de praktijk komt er van dat getril bij veel sprekers weinig terecht, maar dat wil niet zeggen dat ze dat verschil in het geheel niet maken. Ze maken het als een verschil in lengte: de f wordt langer aangehouden dan de v.
Dat verschil kun je meten (en dat werd in de jaren tachtig al gedaan door twee Nijmeegse fonetici, Slis en Van Heugten), maar het blijkt ook uit het klanksysteem. Neem de woorden knuffel en heuvel. In die woorden staan de f en de v tussen twee klinkers. In knuffel is de voorafgaande klinker kort, in heuvel is hij lang. Alle woorden met een f of v tussen twee klinkers hebben deze vorm: een lange f na een korte klinker, of een korte v na een lange. Huvvel of kneufel bestaan niet, maar sterker nog: ze klinken raar. De wrijfklank is een communicerend vat met de klinker: als de laatste te lang is, is er geen ruimte meer voor de eerste, en andersom.

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in geen categorie met de tags , . Bookmark de permalink.

4 reacties op F en v

  1. Jessica schreef:

    Hoe staat het met "luifel"? Naar mijn gevoel is dit een lange /ui/.

  2. Marion schreef:

    Kavel, Wafel. Fee, vee. Voor mij klinken de F en de V echt anders, maar ik ben dan ook een brabander. Mijn Amsterdamse collega zei eens dat we iets voor de fifa gingen maken. Ik vroeg of dat iets met voetbal te maken had. Hij zei, nee, de fifa, dat vrouwenblad!

  3. Frans schreef:

    Wat voor Marion geldt, geldt ook voor mij, Limburger: ik maak een duidelijk verschil tussen f en v. Ook in 'kazuifel' tegenover 'zuivel'.
    Op de radio hoorde ik eens een westerling een Engelsman in diens taal interviewen. Hij vroeg iets over 'violence, maar sprak de v uit als f.
    De Engelsman had geen flauw idee van wat hij bedoelde en vroeg om opheldering. De interviewer snapte de verwarring niet en herhaalde nog een paar keer zijn vraag over 'fiolence'. Toen de Engelsman het nog niet snapte, begon hij in arren moede het woord maar te omschrijven.

  4. Ingmar Roerdinkholder schreef:

    Een veel gehoorde uitzondering is de uitspraak 'grovve', met de korte o van grof maar de v van grove.

Reacties zijn gesloten.