Horlepiep als doodsbedreiging

In de discussie die is ontstaan over het vorige week gepubliceerde gedicht van de Duitse Nobelprijswinnaar Günther Grass heeft zich nu ook de Nederlandse schrijver Leon de Winter gemengd. Hij doet dat op zin beurt ook weer met een (Duitstalig) gedicht, waarin hij nogal zware beschuldigingen uit: de Nobelprijswinnaar zou een antisemiet zijn en uit zijn op de vernietiging van Israël. Daarnaast zou hij ook nog eens niet-rijmende gedichten schrijven:

Warum lässt er nicht die Wörter tanzen?
Warum nur hinter Prosa verschanzen?
Wer reimt, der geht stets hin und her,
der geht vor und auch wieder Zeilen zurück,
so wie der Tänzer in seinem Lieblingsstück.

Over de vraag of een gedicht moet rijmen, bestaat in de Nederlandse literatuur al ruim 150 jaar onenigheid. Je kunt bijvoorbeeld voor het rijm (en het metrum) zijn omdat het een teken is van vakmanschap, en je kunt er tegen zijn omdat rijmdwang je verhindert om te zeggen wat je werkelijk bedoelt. (Hugo Brandt Corstius publiceerde vorig jaar een aanval op het rijm in een boekje dat Rijmlijm heette; Kees van Kooten schreef in zijn dit jaar verschenen boek Harstochtjes een verdediging van het rijm dat Lijmrijm heette.)
Een oud argument tegen het gebruik van rijm komt van Multatuli. “Ik heb niets tegen verzen op zichzelf,” zegt het personage Droogstoppel in de politieke roman Max Havelaar, om daarna uiteen te zetten dat rijm wel soms de waarheid in de weg zit.

Wil men de woorden in ’t gelid zetten, goed! Maar zeg niets wat niet waar is. `De lucht is guur, en ’t is vier uur.’ Dit laat ik gelden, als het werkelijk guur en vier uur is. Maar als ’t kwartier voor drieën kan ik, die mijn woorden niet in ’t gelid zet, zeggen: ‘de lucht is guur, en ’t is kwartier voor drieën.’ 

Hoewel Droogstoppel een personage is, zijn veel Multatuli-kenners het erover eens (lees bijvoorbeeld Atte Jongstra’s vorige maand verschenen heerlijke Multatuli-boek Kristalman) dat veel van Droogstoppels meningen ook die van Multatuli waren. In dit geval geldt dat bijna zeker: Multatuli wilde in de eerste plaats dat zijn boodschap doordrong en hij wantrouwde alle ‘mooischrijverij’. In Max Havelaar staan dan ook enkele niet-rijmende gedichten, waaronder een gedicht in het Duits en het ontroerende Lied van Saïdjah (en een rijmend gedicht in het Duits!). Met dit gedicht keert De Winter zich dus niet alleen tegen Günther Grass, maar ook tegen Multatuli.
Het is daarom  interessant om met Droogstoppels ogen naar De Winters gedicht te kijken. De Winter lijkt twee argumenten te hebben: rijmen is fijn – net als dansen, je wiegt lekker een beetje heen en weer. En in de tweede plaats: iemand die proza schrijft verschanst zich achter dat proza.
Het zijn allebei nogal bizarre argumenten. Waarom je iemand die je net beschuldigd hebt van racisme in één moeite door ook nog eens zou verwijten dat hij zo weinig lol maakt in zijn leven, is al onduidelijk. Waarom je iemand die ervoor kiest niet te rijmen, zou verwijten dat hij zich verschanst achter proza, dat valt echt niet te begrijpen en het wordt ook niet verder uitgewerkt.  Je zou toch denken dat proza vrijer is dan rijm en dus directer laat zien wat je wil zeggen. Dat een mens zich dus eerder achter dat vrolijke rijm verschanst dan achter proza. Ik vrees dat er maar één verklaring is voor deze bizarre stellingname: rijmdwang. verschanzen rijmt nu eenmaal op tanzen.
De Winter valt daarmee geloof ik precies in zijn eigen val. Hij wil iemand diep kwetsen en tegelijk wil hij verleidelijk met zijn heupen wiegen. Dat is een gevaarlijk spel dat hij verliest: horlepiep en doodsbedreiging gaan zelden succesvol samen.

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW) en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in geen categorie. Bookmark de permalink.

7 reacties op Horlepiep als doodsbedreiging

  1. Anoniem schreef:

    Horlepiep HO!

  2. Anoniem schreef:

    Beste mijnheer van Oostendorp,
    Wij zijn van mening dat Horlepiep geen doodsbedreiging is.
    Horlepiep is een heel keurig woord dat wij dagelijks gebruiken in ons taalgebruik.
    Het schrikt ons dan ook erg af dit artikel te lezen en hopen dan ook dat u dit artikel zal verwijderen.
    Met vriendelijke groet,
    Bezorgde horlepiep gebruikers.

  3. Horlepiepers schreef:

    Wij zijn het eens met de laatste reactie van 'anoniem'. De Horlepiep is een schitterend Nederlandsch tafereel dat, hopelijk, nog lang gepraktiseerd zal worden (zij het dat menig Nederlander niet meer bekend is met deze authentieke dans). Met vriendelijke groeten, Horlepiepers.

  4. Anoniem schreef:

    Beste mijnheer van Oostendorp,

    Wij bezorgde horlepiep gebruikers hebben nu al meerdere malen onze zorgen geuit over dit artikel, maar u heeft nog steeds niet gereageerd. En daarnaast is het artikel ook nog steeds niet verwijderd. Wij vinden dit een schande! Wij worden dagelijks gewezen op dit artikel in onze horlepiep gemeenschap, en zijn ons ten einde raad. Ons ledenaantal krimpt met de dag, en dat alleen door dit gruwelijke artikel. Wij hopen nogmaals spoedig een rectificatie te zien, of u moet met sterkere argumenten komen om uw stelling te onderbouwen.

    Met vriendelijke groet,

    De Horlepiepers.

  5. Geachte leden van het horlepiep-genootschap,
    Uw reactie verbaast me nogal. Dat u de laatste zin van mijn betoog ('horlepiep en doodsbedreiging gaan zelden succesvol samen') zonder bronvermelding als titel van uw jaarboek 2015 hebt genomen, is tot daaraan toe. Maar dat u nu tracht op allerlei oneigenlijke manieren mijn artikel van het internet te krijgen zodat u nooit meer rechten hoeft te betalen op deze onsterfelijke zin, stuit mij tegen de borst. Ik eis dat u middels een advertentie in alle landelijke kranten afstand neemt van uw malle acties, anders zal ik helaas genoodzaakt zijn het bevoegd gezag in te schakelen!

  6. Anoniem schreef:

    Beste meneer van Oostendorp, we hebben verschillende landelijke kranten benaderd maar we kregen verscheidende reacties dat ze het eens waren met ons bericht.
    Iedereen is erg bezorgd en we hopen dan ook dat u uw eigen bevoegd gezag zal inschakelen en het artikel offline zal halen.
    We hopen snel met u de horlepiep te dansen en dit verschrikkelijke meningsverschil ten zijde kunnen leggen.
    Met horlepiepse groet,
    Bezorgde Horlepiep gebruikers

  7. Geachte horlepiepers,
    Nee, nee, nee, en nog eens nee! Ik wijk niet voor uw bedreigingen! De horlepiep is naar mijn informatie een Schotse dans een vreselijke bedreiging van de Nederlandse cultuur! Hoe intolerant horlepiep-dansers zijn blijkt ook uit uw nu al vele jaren voortdurende bedreigingen! Ik zal u echter tot op het laatst blijven bestrijden!

Reacties zijn gesloten.