Col: Een heel oud dingetje

Taal is voor de Volkskrant niks dan ellende. Waar in andere kranten nog weleens iemand iets positiefs, of in ieder geval iets neutraals, mag zeggen over het onderwerp, kom je de kolommen van de Volkskrant niet in als je niet minstens vijf duidelijk zichtbare rimpels van kwaadheid in je voorhoofd gegroefd hebt staan.
Dat zal de reden zijn dat ze uitgerekend Jean-Pierre Geelen hebben uitgenodigd om een taalrubriek te schrijven, want ook deze tv-recensent ziet de zon niet in het water schijnen. De taal liefhebben is intens lijden, voor Geelen. Zijn rubriek bestaat nu een paar maanden en heeft volgens mij nog nooit iets gesignaleerd dat Geelens goedkeuring kon wegdragen.
Zoals hij geloof ook nog geen enkele keer heeft gewezen op een echt nieuw verschijnsel, iets wat nog nooit door iemand anders naar voren was gebracht. Integendeel, liefst presenteert Geelen verschijnselen die al veel vaker, liefst al decennia lang, worden geobserveerd als iets wat “de laatste tijd steeds vaker” voorkomt. Het voordeel van zo’n oud verschijnsel is dat het herkenbaar is en dat de voorbeelden voor het opscheppen liggen.
Vanochtend gaat Geenens rubriek over het woord dingetje. Dat dit woord al langer dan vandaag bestaat, erkent Geelen nog wel, maar heel recent heeft het volgens hem een nieuwe, algemenere betekenis gekregen: die van een vage klacht, of een nare gebeurtenis. Geelen voert het terug op Job Cohen “die als Amsterdams burgemeester in 2008 wat gedoe had met straatcoaches en een moskee. ‘Een dingetje’ noemde hij dat in latere reacties.”
Geelen dateert het woord dus op 2008, of eigenlijk op ‘latere reacties’: gloednieuw dus. Een beetje googlen haalt al snel oudere vindplaatsen naar boven. Een tip: zoek vooral in Google Books, waar gescande boeken staan. Je vindt dan bijvoorbeeld deze passage bij Bredero in de betekenis van Cohen, namelijk ‘onaangename gebeurtenis; meer dan twee minuten heeft het me niet gekost om dit te vinden:

Mar as ien dingetje is geschied, zo moet men ’t ten besten keren (1638)

Bovendien helpt het altijd even te graven in het werk van mensen die een échte antenne hebben voor nieuwe taalverschijnselen, en niet alleen voor ergernis over nieuwigheden die al heel lang bestaan.
Dat Geelen Paulien Cornelisses Taal is zeg maar echt mijn ding niet noemt, ach, dat zouden we nog kunnen toeschrijven aan de verkleinwoordsvorm. Maar iedere échte taalliefhebber kent natuurlijk het werk van Van Kooten en De Bie uit zijn hoofd. Op de plaat Op hun pik getrapt (uit 1980) komt een lange dialoog voor met de titel bepaalde dingetjes, waarin de uitdrukking voortdurend in de bedoelde betekenis wordt gebruikt (‘maar ik heb toch het idee dat jij bepaalde dingetjes binnenhoudt’). Dat is 32 jaar geleden: taalnieuws voor de Volkskrant.

Over Marc van Oostendorp

Marc van Oostendorp is onderzoeker aan het Meertens Instituut (KNAW). hoogleraar aan de Radboud Universiteit en hoofdredacteur van Neerlandistiek. Hij heeft een website, een YouTube-kanaal en een Twitter-account.
Dit bericht is geplaatst in geen categorie met de tags . Bookmark de permalink.